हजुरबुबाको स्मृतिमा : श्रद्धा, गौरव र प्रेरणाका स्राेत

पुस्तक समिक्षा 

“पं. खगेश्वर न्यौपाने स्मृति पृष्ठ “कृतिबारे केही शब्द लेख्नु मेरा लागि अत्यन्तै गौरवपूर्ण र भावनात्मक क्षण हो। उहाँका नातिको रूपमा यस स्मृति पृष्ठ  पानहरू केलाउदा  आफैंमा एक सौभाग्यको विषय हो।

यस प्रकारका स्मृति कृतिहरू केवल सम्झनाका पानाहरू मात्र होइनन्। यिनीहरू समयले संकलन गरेका जीवन–अनुभव, मूल्य–मान्यता र आदर्शहरूको जीवित दस्तावेज हुन्। प्रस्तुत कृतिले पं. खगेश्वर न्यौपानेकाे बहुआयामिक व्यक्तित्वलाई गहिरो र प्रभावशाली रूपमा उजागर गरेको छ।

कृतिको आवरणमै देखिने ध्यान र योगको प्रतीकात्मक चित्रले उहाँको आध्यात्मिक चेतना र साधनात्मक जीवनदृष्टिलाई अत्यन्त सशक्त रूपमा व्यक्त गरेको छ। त्यो केवल कलात्मक प्रस्तुति होइन, उहाँको जीवनदर्शनको मौन तर गहिरो व्याख्या हो, जसले पाठकलाई आत्मचिन्तनतर्फ डोर्याउँछ।

यस कृतिमा समेटिएका ७१ जना व्यक्तित्वका स्मृति–लेखहरूले उहाँको जीवनलाई अझ व्यापक सामाजिक र सांस्कृतिक सन्दर्भमा बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछन्। यसबाट स्पष्ट हुन्छ कि उहाँको जीवन व्यक्तिगत सीमाभित्र मात्र होइन, समाज, संस्कृति र परम्परासँग गहिरो रूपमा गाँसिएको समग्र चेतना थियो।

न्यौपाने बंशीय परम्परा र सामाजिक–धार्मिक चेतनासँग जोडिएको उहाँको जीवन सरलता, सुसंस्कार र सेवाभावले भरिएको थियो। समाजप्रति उहाँको दृष्टि सधैं सकारात्मक, समन्वयात्मक र निर्माणमुखी रह्यो। अनुशासन, ज्ञान र व्यवहारिकताको समन्वय उहाँको जीवनमा स्पष्ट रूपमा देखिन्थ्यो।

राजनीतिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा पनि उहाँको योगदान उल्लेखनीय रह्यो। विभिन्न समिति र संस्थाहरूमा उहाँले निर्वाह गर्नुभएको भूमिका केवल पदको जिम्मेवारी मात्र नभई समर्पित सेवाको उदाहरण थियो।

धार्मिक दृष्टिले उहाँ परम्परागत प्रदर्शनभन्दा माथि उठेर धर्मलाई जीवन व्यवहारसँग जोड्ने व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो। उहाँका लागि धर्म आडम्बर होइन, जीवनलाई दिशानिर्देश गर्ने आन्तरिक अनुभूति थियो। उहाँ सधैं भन्ने गर्नुहुन्थ्यो, धर्म अनुभवमा बाँचिन्छ, प्रदर्शनमा होइन।

उहाँको उदारता र आतिथ्यशील स्वभाव अझ गहिरो रूपमा स्मरणीय छ। प्राप्त सम्मान र पुरस्कारलाई व्यक्तिगत उपलब्धि होइन, समाज र शिक्षाको हितमा समर्पण गर्ने उहाँको दृष्टिकोण प्रेरणादायी छ। पाहुनालाई खाली हात फर्कन नदिने उहाँको व्यवहार मानवीय संवेदनशीलताको जीवन्त उदाहरण हो।

शिक्षा उहाँको जीवनको मूल केन्द्र थियो। आफू मात्र होइन, समाजलाई पनि शिक्षाको उज्यालो दिन उहाँ निरन्तर क्रियाशील रहनुभयो। विशेषगरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका बालबालिकाप्रति उहाँको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण रह्यो।

आधुनिक शिक्षा र संस्कृत शिक्षाको समन्वयमार्फत सर्वांगीण विकासको सोच राख्ने उहाँ दूरदर्शी चिन्तक हुनुहुन्थ्यो। वेद, ज्ञान र व्यवहारिक शिक्षालाई समाजसँग जोड्ने उहाँको प्रयास आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।

विचार–मतभेद र सामाजिक द्वन्द्वलाई उहाँले सधैं सहिष्णुता, संवाद र समझदारीमार्फत समाधान गर्नुपर्ने मान्यता राख्नुभयो। अहंकारभन्दा माथि उठेर सहकार्य र एकताको बाटो देखाउने उहाँको दृष्टिकोण अत्यन्त प्रेरणादायी थियो।

जीवनको अन्तिम क्षणसम्म पनि शिक्षा, धर्म र समाजसेवाको मार्गमा अडिग रहनु उहाँको महानता हो। भौतिक रूपमा उहाँ हामीबीच नरहे पनि उहाँका विचार, योगदान र प्रेरणा आज पनि जीवित छन्।

उहाँको जीवन स्वयंमा एक प्रेरणाको स्रोत हो, र यो कृति त्यसै प्रेरणालाई पुस्तान्तरण गर्ने एक महत्वपूर्ण प्रयास हो।

अन्त्यमा, पं. खगेश्वर न्यौपानेज्यूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उहाँको पुण्य आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्दछु।

(लेखक पं खगेश्वर न्याैपानेका नाति दर्शनराज न्याैपानेका निजी विचार हुन्)