झण्डै छ महिनाको उपचारपछि नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किँदै गर्दा कांग्रेसभित्रको राजनीति फेरि तरंगित भएको छ। उनलाई विमानस्थलमै बाजागाजा र सांस्कृतिक झाँकीसहित स्वागत गर्ने तयारी आफैंमा एउटा सामान्य स्वागत कार्यक्रमभन्दा बढी राजनीतिक सन्देश बोकेको देखिन्छ।

देउवाको स्वागतका लागि संस्थापन इतर समूह सक्रिय हुनुको अर्थ केवल एक नेताप्रतिको सम्मानमा सीमित छैन। लामो समयदेखि कांग्रेसभित्र नेतृत्व, संगठन र आगामी महाधिवेशनको दिशालाई लिएर चलिरहेको शक्ति संघर्षको पृष्ठभूमिमा यो स्वागतले इतर समूहको राजनीतिक सक्रियता र आफ्नो प्रभाव प्रदर्शन गर्ने अवसरसमेत दिएको छ।

देउवा उपचारपछि स्वदेश फर्किएलगत्तै इतर समूहले आयोजना गरेको तीनदिने राष्ट्रिय भेलामा सहभागी हुने कार्यक्रमले पनि घटनाक्रमलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ। पाँच हजारभन्दा बढी नेता–कार्यकर्ता सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको भेलाले कांग्रेसभित्रको असन्तुष्टि, नेतृत्वप्रतिको धारणा र संगठन पुनर्संरचनाका विषयलाई सतहमा ल्याउने सम्भावना छ।

यसबीच कांग्रेसभित्र एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठेको छ। देउवा फर्किएपछि पार्टीको शक्ति–सन्तुलन कुन दिशामा जान्छ?

देउवा लामो समय नेपाली कांग्रेसको निर्णायक शक्ति रहँदै आएका छन्। तर पछिल्लो राजनीतिक परिस्थितिले पार्टीभित्र नयाँ पुस्ता, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको बहसलाई बल दिएको छ। त्यसैले उनको पुनरागमनलाई केवल व्यक्तिगत राजनीतिक सक्रियताको पुनरागमनका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन।

इतर समूहले देउवालाई भव्य स्वागत गरेर आफ्नो राजनीतिक उपस्थिति देखाउन खोजेको हुन सक्छ। तर स्वागतको भव्यता आफैंमा संगठनात्मक शक्ति वा जनसमर्थनको प्रमाण भने होइन। त्यसलाई आगामी निर्णय, संगठन निर्माण र नेतृत्व चयनको प्रक्रियाले पुष्टि गर्नुपर्नेछ।

कांग्रेसको संकट अहिले व्यक्तिको अनुपस्थितिभन्दा ठूलो छ। पार्टीले आफूलाई बदलिँदो राजनीतिक पुस्ता, सामाजिक अपेक्षा र नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने संस्थाका रूपमा पुनःस्थापित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने मूल प्रश्न हो।

देउवाको पुनरागमनले कांग्रेसमा तत्काल ऊर्जा थप्न सक्छ। तर त्यस ऊर्जालाई पुरानै शक्ति–समीकरण दोहोर्याउन प्रयोग गरियो भने त्यसको राजनीतिक प्रभाव सीमित हुन सक्छ। यसको विपरीत, अनुभव र नयाँ पुस्ताको आकांक्षाबीच समन्वय गर्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सकिए कांग्रेसको आगामी यात्रा फरक हुन सक्छ।

त्यसैले विमानस्थलको बाजागाजा र झाँकीभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न अब पार्टीभित्रको निर्णय प्रक्रियामा हुनेछ।

देउवा फर्किए, स्वागत भयो। अब हेर्नुपर्ने कुरा कांग्रेस बदलिन्छ कि केवल कांग्रेसभित्रको शक्ति–समीकरण मात्र बदलिन्छ।