वडाबाटै सुरु भयो कांग्रेसको शक्ति परीक्षण

३ हजार ३९६ वडामा अधिवेशन सम्पन्न, अब प्रश्न नेतृत्वको होइन, प्रतिनिधिको अंकगणितको

विराटपाटी विश्लेषण,नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन औपचारिक रूपमा वडा तहबाट सुरु भएको छ। तर यो सामान्य संगठनात्मक प्रक्रिया मात्र होइन। कांग्रेसभित्र आगामी नेतृत्वका लागि सुरु भएको शक्ति परीक्षणको पहिलो निर्णायक चरण हो।

केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अनुसार ४३ जिल्लाका ३ हजार ३९६ वडामा वडा अधिवेशन सम्पन्न भइसकेको छ। वडा कार्यसमितिसँगै क्षेत्रीय प्रतिनिधि चयन भएका छन्। यहीँबाट कांग्रेसको आगामी राजनीतिक समीकरणको वास्तविक गणित सुरु भएको छ।

कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्वमा को पुग्छ भन्ने बहस अहिले शीर्ष नेताहरूको भाषण र दाबीमा सीमित देखिए पनि त्यसको वास्तविक फैसला भने तलका प्रतिनिधिले गर्नेछन्। त्यसैले अहिलेको प्रतिस्पर्धा सभापति वा महामन्त्रीको आकांक्षाभन्दा पहिले कसले कति क्षेत्रीय प्रतिनिधि आफ्नो प्रभावमा राख्न सक्छ भन्ने हो।

नेतृत्वभन्दा पहिले प्रतिनिधिको लडाइँ

कांग्रेसको अधिवेशनमा वडा तहलाई धेरैले प्रारम्भिक चरणका रूपमा हेर्छन्। तर राजनीतिक दृष्टिले यही तह सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ। वडा अधिवेशनबाट निर्वाचित क्षेत्रीय प्रतिनिधिको संरचनाले माथिल्लो तहको निर्वाचनमा कसको प्रभाव कति छ भन्ने निर्धारण गर्छ।

त्यसैले अहिले देखिएको सहमति पनि स्थायी राजनीतिक सहमति नहुन सक्छ। कतिपय ठाउँमा एउटै प्यानल वा सर्वसम्मतिको नाममा भएको समझदारी आगामी क्षेत्रीय वा महाधिवेशन प्रतिनिधि चयनमा नयाँ समीकरणमा बदलिन सक्छ।

अर्कोतर्फ, वडा तहमा देखिएको प्रतिस्पर्धाले कांग्रेसभित्र पुरानो शक्ति संरचना कति टिकाउ छ भन्ने पनि परीक्षण गरिरहेको छ।

पुरानो संरचना बनाम नयाँ पुस्ता

कांग्रेसको यो महाधिवेशनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष पुस्तान्तरणको बहस हो। लामो समयदेखि पार्टीमा प्रभाव राख्दै आएका नेताहरू आफ्नो संगठनात्मक पकड कायम राख्न चाहन्छन् भने नयाँ पुस्ता त्यसै संरचनालाई चुनौती दिँदै अघि बढ्न खोजिरहेको छ।

तर नयाँ पुस्ताको लोकप्रियता मात्र पर्याप्त हुँदैन। महाधिवेशनमा लोकप्रियता मतमा रूपान्तरण हुन संगठन चाहिन्छ, संगठनलाई प्रतिनिधिमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता चाहिन्छ र प्रतिनिधिलाई मतदानसम्म टिकाइराख्ने राजनीतिक व्यवस्थापन चाहिन्छ।

यही कारणले आगामी दिनमा कांग्रेसभित्रको वास्तविक शक्ति सामाजिक सञ्जाल वा सार्वजनिक भाषणबाट होइन, वडा–क्षेत्रीय प्रतिनिधिको सूचीबाट मापन हुनेछ।

कोशीमा अझ रोचक हुनेछ समीकरण

मोरङसहित कोशी प्रदेशका जिल्लामा सम्पन्न हुने वडा अधिवेशनले प्रदेशको कांग्रेस राजनीतिमा पनि महत्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ। यहाँ परम्परागत गुटगत संरचना, स्थानीय नेताहरूको प्रभाव र नयाँ पुस्ताको दाबी एकै ठाउँमा टकराउने सम्भावना छ।

विशेषगरी मोरङमा वडा तहदेखि क्षेत्रीय प्रतिनिधि चयनसम्मको समीकरणले आगामी क्षेत्रीय नेतृत्व र महाधिवेशन प्रतिनिधिको संरचनामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।

स्थानीय तहमा प्रभावशाली देखिएका नेताले सबै क्षेत्रमा समान प्रभाव कायम राख्न सक्छन् भन्ने निश्चित छैन। वडा तहमा व्यक्तिगत सम्बन्ध, स्थानीय संगठन, उम्मेदवारको स्वीकार्यता र गुटगत समीकरण फरक–फरक ढंगले काम गर्ने भएकाले माथिल्लो तहका नेताको राजनीतिक हैसियत पनि तलबाटै पुनः परीक्षण हुनेछ।

अधिवेशनले दुई कांग्रेस देखाउन सक्छ

यो महाधिवेशनले कांग्रेसभित्रको एउटा महत्वपूर्ण वास्तविकता बाहिर ल्याउन सक्छ। एउटा कांग्रेस केन्द्रमा देखिन्छ, अर्को कांग्रेस वडा तहमा छ।

केन्द्रमा प्रभावशाली देखिएका नेताको प्रभाव वडा तहमा कति छ भन्ने प्रश्न अब लुकाउन सकिने छैन। त्यसैगरी स्थानीय तहमा बलियो देखिएका नेताले केन्द्रीय समीकरणमा कति प्रभाव पार्न सक्छन् भन्ने पनि यही प्रक्रियाबाट स्पष्ट हुनेछ।

बाढीबाट प्रभावित रसुवा, नुवाकोट र धादिङबाहेक अन्य जिल्लामा अधिवेशन अघि बढिरहेकाले आगामी केही दिनमा कांग्रेसको शक्ति संरचनाको प्रारम्भिक नक्सा थप स्पष्ट हुनेछ।

अब भाषण होइन, गणित बोल्नेछ

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा अहिलेसम्म धेरै चर्चा नेतृत्वका सम्भावित उम्मेदवार र गुटगत समीकरणको छ। तर वडा अधिवेशनपछि राजनीतिक भाष्य विस्तारै बदलिनेछ।

अब प्रश्न हुनेछ–
कुन समूहले कति वडा जित्यो?
कति क्षेत्रीय प्रतिनिधि आफ्नो पक्षमा पार्‍यो?
कुन जिल्लामा पुरानो समीकरण भत्कियो?
कहाँ नयाँ पुस्ताले प्रवेश पायो?

यी प्रश्नको उत्तरसँगै आगामी महाधिवेशनको वास्तविक शक्ति सन्तुलन देखिनेछ।

त्यसैले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको पहिलो अध्याय वडा अधिवेशन हो भने यसको वास्तविक कथा प्रतिनिधिको अंकगणित हो।

वडामा जितेको पदाधिकारीभन्दा महत्वपूर्ण हुनेछ उसले बोकेको प्रतिनिधिको संख्या। किनकि अन्ततः कांग्रेसको नेतृत्व भाषणले होइन, मतको गणितले तय गर्नेछ।