निकोलस मादुरो : बसको स्टेयरिङबाट सत्ताको सिंहासनसम्म

काठमाडौ पुस २०,राजनीति कहिलेकाहीँ तथ्यभन्दा पनि उपन्यासजस्तै लाग्छ। भेनेजुएलाका निकोलस मादुरोको जीवन त्यही उपन्यासको एउटा अत्यन्तै नाटकीय अध्याय हो—जहाँ बस चालक राष्ट्रपति बन्छ, र राष्ट्रपति अन्ततः बन्दी।

गरिब श्रमिक बस्तीबाट उठेका मादुरो करिब १३ वर्ष ८ महिनासम्म शक्तिशाली राष्ट्रपतिको कुर्सीमा बसे। तर शनिबार राति त्यो कुर्सी इतिहास बन्यो। अमेरिकी विशेष बलद्वारा नियन्त्रणमा लिएर देशबाहिर लगिएपछि मादुरोको शासन एकाएक समाप्त भयो।

आज ६३ वर्षीय मादुरो अमेरिकी हिरासतमा छन्। लागूऔषध तस्करी, अन्तर्राष्ट्रिय अपराध, शक्ति दुरुपयोग र व्यापक भ्रष्टाचारका गम्भीर आरोप उनीमाथि छन्। जसले जीवनभर ‘अमेरिकी साम्राज्यवादविरुद्धको क्रान्ति’को नारा दिए, उनी नै आज त्यही शक्तिको नियन्त्रणमा छन्—इतिहासको कठोर व्यङ्ग्य।

१९६२ नोभेम्बर २३ मा काराकास नजिकैको एल भाले—गरिबी र संघर्षले चिनिएको बस्तीमा मादुरो जन्मिए। कुनै राजनीतिक वंश होइन, कुनै सुविधा होइन—उनको पूँजी थियो केवल संघर्ष।

विश्वविद्यालयको डिग्री नलिए पनि उनीसँग भीडलाई तान्ने कला थियो। हाई स्कुलमै विद्यार्थी युनियनको नेतृत्व गरे। १९८६ मा क्युबा पुगेपछि समाजवाद उनको सिद्धान्त मात्र रहेन, पहिचान बन्यो।

स्वदेश फर्किएपछि उनी काराकास सबवेमा बस चालक बने। तर स्टेयरिङ समातेको हात आन्दोलन र संगठनतर्फ बढी चल्थ्यो।

१९९० को दशकमा ह्युगो चाभेजसँगको भेटले मादुरोको भाग्य मोडियो। चाभेजका लागि उनी केवल कार्यकर्ता रहेनन्—विश्वासपात्र बने।

चाभेज राष्ट्रपति बनेपछि मादुरो सांसद भए, विदेशमन्त्री भए, उपराष्ट्रपति भए। २०१३ मा चाभेजको मृत्यु अघि उच्चारण गरिएको एउटा वाक्य—
“मेरो उत्तराधिकारी निकोलस मादुरो हुन्”
त्यही वाक्यले उनलाई राष्ट्रपतिको कुर्सीसम्म पुर्‍यायो।

मादुरोले २०१३ को चुनाव झिनो मतान्तरले जिते। तर सत्ता सम्हाल्नेबित्तिकै संकटले घेर्न थाल्यो—आर्थिक पतन, राजनीतिक विद्रोह, सडक आन्दोलन।

विपक्षी प्रदर्शनमाथि दमन भयो—४३ जनाको मृत्यु, सयौँ घाइते।
२०१५ मा संसद् गुमेपछि उनले संविधान सभा बनाएर संसद् निष्क्रिय पारे—लोकतन्त्रको गहिरो घाउ।

मानवअधिकार उल्लङ्घनको आरोपमा अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान सुरु भयो। अमेरिका र युरोपले कडा प्रतिबन्ध लगाए। तेल ध्वस्त भयो, मुद्रास्फीति आकाशियो, जनता देश छोड्न बाध्य भए।

२०१८ मा सैन्य परेडकै बीच ड्रोन हमला—मादुरो जोगिए, तर सन्देश स्पष्ट थियो: सत्ता असुरक्षित छ।

२०१८ र २०२४ का चुनाव विवादमै डुबे। विपक्षी जेल, निर्वासन वा प्रतिबन्धमा परे। परिणाम नखुलाइ विजेता घोषणा गरियो। अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता हरायो, तर सेनाको साथले सत्ता टिक्यो।

२०२५ जनवरीमा तेस्रो कार्यकालको शपथ लिँदै गर्दा परिस्थितिले अर्को मोड लियो—डोनाल्ड ट्रम्पको पुनरागमन, क्यारिबियन क्षेत्रमा अमेरिकी सक्रियता, र अन्ततः मादुरोको गिरफ्तारी।

अन्त्य : शक्ति सकियो, इतिहास बाँकी

उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेस पनि नियन्त्रणमा परेको बताइन्छ।

बस चालकदेखि राष्ट्रपति, र राष्ट्रपति देखि बन्दी—
निकोलस मादुरो अब सत्ताको पात्र होइनन्, पतनको प्रतीक बनेका छन्।

भेनेजुएलाको इतिहासमा उनको नाम अब एक शब्दसँग गाँसिनेछ दमन, संकट र एउटा युगको अन्त्य।