आज दुबै राष्ट्रपति विच विशेष भेटवार्ता

बेइजिङ विराटपाटी,बेइजिङमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति  सी चीन फिङ बीच हुन लागेको उच्चस्तरीय भेटलाई विश्व राजनीतिमा अत्यन्त महत्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ । यो केवल दुई राष्ट्र प्रमुखबीचको औपचारिक भेट मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्र, प्रविधि, सुरक्षा र भू–राजनीतिक शक्ति सन्तुलनलाई असर पार्ने रणनीतिक संवाद पनि हो ।

ट्रम्प दोस्रो कार्यकालपछि पहिलोपटक बेइजिङ पुगेका हुन् । यस्तो समयमा हुन लागेको यो भेट विश्वव्यापी व्यापारिक तनाव, ताइवान विवाद, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रतिस्पर्धा र इरान युद्धका कारण थप संवेदनशील बनेको छ ।

अमेरिका र चीनबीचको व्यापारिक प्रतिस्पर्धा अहिले विश्व अर्थतन्त्रको प्रमुख विषय बनेको छ । ट्रम्प प्रशासनले चिनियाँ वस्तुमाथि उच्च भन्सार शुल्क लगाएर चीनमाथिको आर्थिक दबाब बढाइरहेको छ । यसको उद्देश्य केवल व्यापार घाटा कम गर्नु नभई चीनको तीव्र औद्योगिक विस्तार र विश्व बजारमाथिको प्रभाव सीमित गर्नु पनि हो ।

तर चीनले पनि वैकल्पिक बजार विस्तार गर्दै आफ्नो निर्यात क्षमता बलियो बनाइरहेको छ । सन् २०२६ को सुरुआती तथ्याङ्कले चीनको निर्यातमा उल्लेखनीय वृद्धि देखाएको छ । यसले चीन अमेरिकी दबाबका बीच पनि विश्व बजारमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको स्पष्ट संकेत दिन्छ ।

दुवै देशबीच व्यापारिक तनाव कम गर्ने विषयमा छलफल भए पनि तत्काल स्थायी समाधान निस्किने सम्भावना कम देखिन्छ । अहिलेको अवस्था प्रतिस्पर्धासँगै सहकार्यको बाध्यतामा आधारित सम्बन्धजस्तो देखिन्छ ।

यो भेटवार्ताको सबैभन्दा जटिल विषय ताइवान बन्ने देखिएको छ । Taiwan लाई चीन आफ्नो अभिन्न भूभाग मान्छ भने अमेरिकाले ताइवानलाई रणनीतिक साझेदारका रूपमा समर्थन गर्दै आएको छ ।

अमेरिकाले ताइवानलाई निरन्तर हतियार सहायता दिँदै आएको छ, जसको चीनले कडा विरोध गर्दै आएको छ । ट्रम्पले प्रस्ताव गरेको अमेरिकी हतियार प्याकेजले चीनलाई थप असन्तुष्ट बनाउन सक्छ ।

यदि ताइवानको विषयमा दुवै देश आक्रामक अडानमा पुगे भने एशिया–प्रशान्त क्षेत्रमा सैन्य तनाव बढ्ने खतरा रहन्छ । त्यसैले कूटनीतिक दृष्टिले यो वार्ता अत्यन्त संवेदनशील मोडमा पुगेको मानिन्छ ।

आजको विश्व राजनीतिमा प्रविधि नै नयाँ शक्ति बनेको छ । एआई, सेमीकन्डक्टर र रेयर अर्थ मिनरल्समाथिको नियन्त्रण भविष्यको विश्व नेतृत्वसँग जोडिएको विषय बन्दै गएको छ ।

चीन रेयर अर्थ मिनरल्सको सबैभन्दा ठूलो आपूर्तिकर्ता हो । विद्युतीय गाडी, मिसाइल, रक्षा प्रणाली र एआई चिप निर्माणमा यी सामग्री अत्यावश्यक मानिन्छन् । अमेरिका चीनमाथिको निर्भरता घटाउन चाहन्छ भने चीन यही स्रोतलाई रणनीतिक शक्ति बनाइरहेको छ ।

उच्च प्रविधिमा अमेरिकाले लगाएको प्रतिबन्ध खुकुलो पार्न चीनले दबाब दिन सक्ने अनुमान गरिएको छ । चिनियाँ विद्युतीय कार कम्पनी बीवाईडीलाई अमेरिकी बजार पहुँच दिने विषय पनि वार्ताको एजेन्डामा रहने सम्भावना छ ।

इरान युद्धले पनि अमेरिका–चीन सम्बन्धलाई प्रभावित गरिरहेको छ । चीनले लामो समयदेखि इरानी तेल खरिद गर्दै आएको छ भने अमेरिकाले त्यसलाई तेहरानलाई आर्थिक सहयोग गरेको रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ ।

ऊर्जा सुरक्षाको विषय चीनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण भएकाले उसले अमेरिकी दबाब सहजै स्वीकार गर्ने सम्भावना कम देखिन्छ । यही कारण इरानको मुद्दाले पनि वार्तामा कडा बहस निम्त्याउन सक्छ ।

यो भेटले अमेरिका र चीन पूर्ण टकरावभन्दा “नियन्त्रित प्रतिस्पर्धा” को बाटोमा अघि बढ्न खोजिरहेको संकेत दिएको छ । दुवै देश एकअर्काको प्रतिस्पर्धी भए पनि विश्व अर्थतन्त्रको स्थिरताका लागि सहकार्य गर्न बाध्य छन् ।

तर वास्तविकता के हो भने अहिलेको विश्व राजनीतिमा आर्थिक शक्ति, प्रविधि, ऊर्जा र सैन्य प्रभावको बहुआयामिक संघर्ष तीव्र बन्दै गएको छ । ट्रम्प–सी भेट त्यसै संघर्षको नयाँ अध्यायका रूपमा हेरिएको छ ।