नयाँ दिल्ली कार्तिक १२ बुधबार ,भारतको राजधानी दिल्लीमा प्रदूषण घटाउने उद्देश्यले गरिएको क्लाउड सीडिङ (कृत्रिम वर्षा) अभियान असफल भएको छ। लाखौं रुपैयाँ खर्चेर गरिएको यो प्रयोगले अपेक्षित परिणाम दिन सकेन।

दिल्ली सरकारले आईआईटी कानपुर (IIT Kanpur) सँग साझेदारीमा दुई वटा उडानमार्फत कृत्रिम वर्षा गराउने प्रयास गरेको थियो। यसका लागि करिब १.९ करोड भारतीय रुपैयाँ खर्च गरिएको बताइएको छ। उडानहरूले बुरारी, करोल बाग, मयूर विहार लगायत क्षेत्रलाई लक्षित गरेका थिए।

तर परिणामस्वरूप महत्वपूर्ण वर्षा नभई केवल न्यून मात्रामा वर्षा भएको छ — जस्तै नोएडामा ०.१ मि.मि. र ग्रेटर नोएडामा ०.२ मि.मि. मात्र।

वैज्ञानिकका अनुसार यस असफलताको मुख्य कारण कम वातावरणीय आर्द्रता (humidity) हो। क्लाउड सीडिङ सफल हुनका लागि बादलभित्र पर्याप्त पानीका कण हुनुपर्छ, तर दिल्लीमा आर्द्रता केवल १०–२०% मात्र थियो। यस्तो अवस्थामा वर्षा गराउने सम्भावना अत्यन्त न्यून हुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

सरकारका अनुसार यस प्रयोगले केही मात्रामा प्रदूषण घटाउने असर भने देखिएको छ। मयूर विहार, करोल बाग र बुरारी क्षेत्रमा PM२.५ को स्तर  २२१, २३०, २२९ बाट घटेर क्रमशः २०७, २०६, २०३ पुगेको दाबी गरिएको छ।

तर यो उपायलाई स्थायी समाधान ठान्न नसकिने विज्ञहरूले बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार, क्लाउड सीडिङ केवल संकटस्थितिमा अस्थायी राहत दिने उपाय हो, प्रदूषण नियन्त्रणको दीर्घकालीन उपाय होइन।

राजनीतिक तहमा पनि यो परियोजना विवादित बनेको छ। विपक्षी दलहरूले यसलाई “पानी देवताको श्रेय लिन खोजिएको प्रयास” भनेर व्यंग्य गरेका छन्।

अपेक्षा ठूलो भए पनि परिणाम कमजोर रहँदा यो परियोजनाले देखाएको छ — प्राविधिक उपाय मात्र पर्याप्त हुँदैन, मौसमीय र भौगोलिक सर्तहरू पनि अनुकूल हुन जरुरी छ। दीर्घकालीन रूपमा प्रदूषण नियन्त्रणका स्थायी उपायहरूमा ध्यान दिनुपर्ने निष्कर्ष विज्ञहरूको रहेको छ।