विराटपाटी विशेष विश्लेषण

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्र क्रियाशील सदस्यता नवीकरणको विषय अहिले सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया मात्र रहेन। यसले पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलन, आगामी महाधिवेशनको दिशा र भावी नेतृत्वको प्रतिस्पर्धालाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने राजनीतिक संकेत दिन थालेको छ।

हालै संस्थापन पक्षका प्रभावशाली नेताहरूले नै गुटीय निर्देशनलाई बेवास्ता गर्दै सदस्यता नवीकरण प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिता जनाएपछि कांग्रेसभित्र नयाँ बहस सुरु भएको छ। बाहिरबाट हेर्दा यो घटनाले महामन्त्री गगन थापाको प्रभाव बढेको सन्देश दिएको देखिए पनि भित्री राजनीतिमा यसको अर्थ अझ फराकिलो हुन सक्ने विश्लेषण हुन थालेको छ।

राजनीतिक वृत्तमा चर्चा छ, यो केवल गगन थापाको पक्षमा खुलेको समर्थन मात्र होइन, बरु पार्टीलाई आगामी पुस्ताको नेतृत्वतर्फ लैजानुपर्ने आवश्यकताको स्वीकारोक्ति पनि हो। देउवा निकट मानिएका नेता रामहरि खतिवडा, भीष्मराज आङ्देम्बे, इन्द्रबहादुर बानियाँ, उद्धव थापा लगायतका नेताहरू सदस्यता नवीकरण प्रक्रियामा सक्रिय देखिनुले पुरानो गुटीय संरचना कमजोर बन्दै गएको संकेत गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेसभित्र अहिले तीन तहको राजनीति चलिरहेको छ। 

पहिलो, सभापति शेर बहादुर देउवा  नेतृत्वको परम्परागत संस्थापन समूह। दोस्रो, परिवर्तन र पुस्तान्तरणको एजेन्डा बोकेको गगन थापा समूह। तेस्रो, कुनै एक गुटमा पूर्ण रूपमा नअडिएर आगामी महाधिवेशनको परिणाम हेरेर निर्णय गर्न चाहने अवसरवादी वा मध्यवर्ती समूह।

यही तेस्रो समूह अहिले निर्णायक बन्न सक्ने देखिएको छ। सदस्यता नवीकरणमा देखिएको सक्रियताले धेरै नेताहरू अब गुटीय आदेशभन्दा आफ्नो राजनीतिक भविष्य र कार्यकर्ताको मनोविज्ञानलाई प्राथमिकता दिन थालेको संकेत दिएको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, यदि सदस्यता नवीकरण अभियानमा महामन्त्री थापाको प्रभाव निरन्तर बढ्दै गयो भने आगामी महाधिवेशनमा कांग्रेसभित्र पुस्तान्तरणको बहस अझ सशक्त बन्न सक्छ। तर यसको अर्थ देउवा समूह तत्काल कमजोर भइसकेको भन्ने होइन। बरु संस्थापन पक्षभित्रै नेतृत्व हस्तान्तरणको सम्भावित खाका र नयाँ समीकरण निर्माणको प्रक्रिया सुरु भएको रूपमा पनि यसलाई हेर्न सकिन्छ।

कांग्रेसभित्र अहिले देखिएको घटनाक्रमले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ, पार्टी आगामी महाधिवेशनसम्म पुरानै गुटीय संरचनामा चल्छ कि नयाँ पुस्ताको नेतृत्व स्वीकार गर्ने दिशामा अघि बढ्छ?

सदस्यता नवीकरणको यो विवादले त्यसको उत्तर खोज्ने प्रारम्भिक संकेत दिएको छ। अहिलेको अवस्था हेर्दा कांग्रेसभित्रको वास्तविक प्रतिस्पर्धा देउवा र गगनबीच मात्र नभई “पुरानो संरचना” र “नयाँ राजनीतिक पुस्ता” बीचको संघर्षका रूपमा विकसित हुँदै गएको देखिन्छ।