आज विश्व हेमोफिलिया दिवस नेपालमा पनि विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइयो । यस वर्ष यो दिवस “सबैका लागि पहुँचः रक्तस्रावको रोकथामको विश्वव्यापी मापदण्ड” भन्ने नाराका साथ मनाइयो ।

प्रत्येक वर्ष अप्रिल १७ लाई विश्व हेमोफिलिया दिवसका रूपमा मनाइन्छ। २०७८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार हेमोफिलिया भएका व्यक्तिको संख्या ४ हजार ९३७ रहेको छ भने ८१४ जना नेपाल हेमोफिलिया समाजसँग आबद्ध छन् ।

समाजका अध्यक्ष मुकुन्दमणि घिमिरेले जीवनको जुनसुकै बेला अस्पष्ट र अत्याधिक रक्तश्रावका कारण ज्यान जाने जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न विशेष हेरचाह र उपचार आवश्यक भएकाले समाजको सम्पर्कमा नआएका हेमोफिलिया भएका व्यक्तिको खोजी गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

सोसाइटीले हेमोफिलियालाई वंशाणुगत दुर्लभ रक्तस्राव विकार हो, जुन मुख्यतया पुरुषहरूमा हुने गर्छ, जसमा रगत सामान्य रूपमा जम्दैन किनभने शरीरले पर्याप्त रगत जम्ने कारकहरू उत्पादन गर्दैन।

अवस्था आनुवंशिक रूपमा वंशाणुगत छ। “हेमोफिलिया हरेक ५०००पुरुष जन्म मध्ये एकमा हुन्छ,” विश्व स्वास्थ्य संगठन भन्छ। डाक्टरहरूले भनेझैं हेमोफिलियालाई हेमोफिलिया ए र बी को रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ, र त्यस्ता विकारहरू कारक VIII र कारक IX प्रोटिनको कमीले हुने गर्दछ।

अवस्थालाई तीन डिग्रीमा वर्गीकृत गरिएको छ: हल्का, मध्यम र गम्भीर। निजामती सेवा अस्पतालका प्रा डा विशेष पौड्यालले नेपालमा हेमोफिलियाका अधिकांश बिरामी हेमोफिलिया ‘ए’सँग सम्बन्धित रहेको बताए ।

यो सामान्यतया आमाबाट पुरुष बच्चामा सर्छ। तर महिलालाई यो वंशानुगत स्वास्थ्य समस्या बोक्ने जोखिम पनि हुन्छ । यदि कुनै महिलालाई महिनावारीको समयमा अत्यधिक रक्तश्राव भएमा, उनलाई हल्का हेमोफिलिया हुन सक्छ र समयमै चिकित्सा परीक्षण र हस्तक्षेप आवश्यक पर्दछ, उहाँका अनुसार। वल्र्ड फेडेरेसन अफ हेमोफिलिया बोर्डका सदस्यसमेत रहेका डा पौड्यालले हेमोफिलिया भएका व्यक्तिमा आन्तरिक रक्तस्रावको जोखिम बढी हुने बताउनुभयो ।

छालामा कालो र निलो दाग र खोप लगाएपछि अत्यधिक सुन्निने र दुखाइ पनि हेमोफिलियाको परिणाम हो। जोर्नी, कुहिनो, घुँडा र घुँडामा रगत बग्नु, कुनै चोटपटक नलागेर जोर्नी सुन्निने, दुखाइ र कसिने समस्या हेमोफिलियाको परिणाम हो।

हेमोफिलिया भएका व्यक्तिहरूलाई शल्यक्रियापछि लामो समयसम्म रक्तस्राव हुने गम्भीर जोखिम हुन्छ। उनीहरूलाई चोटपटक, काट्ने, शल्यक्रिया र दाँतको कामबाट अत्यधिक रक्तस्राव हुन्छ। ब्रेन हेमरेज, ग्यास्ट्रोइंटेस्टाइनल रगत र मलाशयबाट रगत बग्नु हेमोफिलियाका लक्षणहरू हुन् र यो अवस्थालाई समयमै चिकित्सकीय हस्तक्षेप आवश्यक पर्दछ।

यो सामान्यतया शरीरमा क्लोटिंग कारक केन्द्रित सुई लगाएर गरिन्छ। पछिल्लो समय अवस्था व्यवस्थापन गर्न सकिने मात्र नभएर निको हुने पनि भएको छ र यो एन्टी हेमोफिलिक तत्वको प्रयोगले गरिन्छ ।