नेपालका प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालाको १११औँ जन्मजयन्ती आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ ।

विसं १९७१ भाद्र २४ मा जन्मिएका कोइराला निरंकुश राणा शासनको अन्त्य गर्ने प्रमुख व्यक्तित्व हुनुका साथै विसं २००७ मा नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए ।

नेपाली राजनीति र विपी काेईराला वुझेका प्रा कविराज न्याैपानेले  “विपीले नेपालकाे स्वाभिमान ,स्वायत्तता ,भाैगाेलिकता जनताको सम्मान प्रतिष्ठा निम्ति अटल निष्ठासंग संलग्न हुने महान राजनीतिज्ञ हुनुहुन्थ्यो ।

उहाँले राष्ट्रियतालाई जनताको भावनासंग जाेड्दै प्रजातान्त्र,समाजवाद , मानवअधिकार र सामाजिक न्यायको प्रवर्द्धन गर्दै जनतामा सार्वभौमिकता रहन्छ भन्ने विषयलाई आजिवन पर्यन्त दिनुभएकाे थियोे ।

समग्रमा, बी.पी. नेपालमा कोइरालाको विरासत प्रजातान्त्रिक आदर्शहरूप्रतिको अटल प्रतिबद्धता, नेपाली समाजमा उहाँको योगदान र पार्टीगत संघठनलाई आकार दिने नेताको रूपमा उहाँको भूमिकाले चिनिन्छ भनेर वताए ।

भारतमा निर्वासनमा रहँदा कोइरालाले भारतको स्वतन्त्रताले नेपालमा लोकतन्त्रको स्थापना गर्न सहज हुने विश्वास गर्दै भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा सक्रिय रूपमा भाग लिनुभयो।

सन् २००७ को सफल क्रान्तिपछि मोहन शमशेरको राणा–कांग्रेस सरकारमा उनले गृहमन्त्रीको रूपमा काम गरे ।

२०१५ को आमनिर्वाचनमा कांग्रेसले दुई तिहाई बहुमत हासिल गरेपछि कोइराला नेपालको पहिलो निर्वाचित प्रधानमन्त्री बनेका थिए ।

उनको कार्यकाल जग्गा व्यवस्थाको उन्मूलन र प्रगतिशील भूमि सुधारको कार्यान्वयनबाट चिन्ह लगाइएको थियो, जग्गा काम गर्नेहरूको हो भन्ने वकालत गर्दै।

तर, २०१७ पुस १ गते तत्कालीन राजाले कोइरालाको सरकारलाई अपदस्थ गरी जेल चलान गरेका थिए ।

पछि सन् २०२५ मा उपचारका लागि रिहा भई आठ वर्ष भारतमा निर्वासनमा बिताएका उनी २०३३ साल पुस १६ गते नेपाल फर्किएका थिए ।

उनको फिर्ती राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको नीतिको साथ थियो, जसले तीन वर्षपछि जनमत संग्रहको नेतृत्व गर्यो।

ठगीको आरोपमा लोकतन्त्र हारे पनि कोइरालाले जनमतसंग्रहको नतिजा स्वीकार गरे । उनको घाँटीको क्यान्सरका कारण २०३९ साउन ६ गते निधन भएको थियो ।

बीपी कोइरालाले आफ्नो राजनीतिक उपलब्धिको अतिरिक्त, नेपाली साहित्यमा उनको योगदानको लागि चर्चित उपन्यासहरू ‘तीन घुम्ती’, ‘मोदी आइन’, ‘हिटलर र यहूदी’, र ‘सुम्निमा’ लगायतका १८ भन्दा बढी कृतिहरू लिएर सम्मानित छन्। साथै ‘श्वेत भैरवी’ र ‘दोशी चश्मा’ जस्ता कथा संग्रहहरू।

सुन्दरीजल कारागार, जहाँ कोइरालाले कृति लेखेका थिए