हामी राम्रो स्वास्थ्य र कल्याणको लागि दैनिक स्नान गर्छौं। यो तथ्य हामी सबैलाई राम्ररी थाहा छ कि दिनहुँ नुहाउने मानिसहरूले स्वास्थ्य लाभ मात्र होइन, धर्मको दृष्टिकोणले पनि धेरै फाइदाहरू छन्। यदि हामी हरेक दिन सूर्योदयमा स्नान गर्छौं भने धर्मको दृष्टिले धेरै शुभ मानिन्छ। प्राचीन कालमा विद्वान र ऋषिहरू सूर्योदय अघि वा सूर्योदयको ठीक समयमा स्नान गर्थे।
स्नान गर्दा मन्त्र उच्चारण गर्दथे । स्नान गरेपछि भगवान सूर्यदेवलाई मन्त्र उच्चारण गरि जल चढाउँथे । सूर्योदयमा नुहाएर दिनको सुरुवात गर्नाले हाम्रा सबै काममा सफलता र मनमा शान्ति मिल्छ। शास्त्र अनुसार हामीले यी कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ । सूर्यदेवलाई जल अर्पण गर्नाले समाजमा इज्जत र छालामा चमक आउँछ । त्यसैले हामीले पनि हरेक दिन सूर्योदयको समयमा स्नान गरी सूर्यलाई अर्घ दिनुपर्छ ।
हाम्रा धार्मिक ग्रन्थहरूमा विभिन्न प्रकारका स्नानको उल्लेख गरिएको छ, जुन समय अनुसार हुन्छ। यसका अलावा शास्त्रमा स्नानको विशेष विधि पनि वर्णन गरिएको छ। त्यसैले यो विधि र सही समयमा स्नान गरेमा शुभ फल प्राप्त हुन्छ ।

स्नानको सही विधि (स्नान की सहि विधि) हाम्रा शास्त्रहरूमा दिनभरका सबै आवश्यक कार्यहरूका लागि विभिन्न मन्त्रहरू बताइएका छन्। उनीहरुका अनुसार हामीले हरेक काम गर्दा मन्त्रको जप गर्नुपर्छ । त्यस्तै स्नान गर्दा मन्त्र जप गर्नुपर्छ । स्नान गर्दा कुनै पनि स्रोत वा कीर्तन वा भगवानको नाम पढ्न सकिन्छ।

नुहाउने विधिमा थप भनिएको छ कि नुहाउँदा कतिपय मानिसले टाउकोमा पानी हालेर पूरै शरिर भिजाउँछन्, जुन शास्त्र अनुसार उचित होइन । शरिरका सवैभागलाइ हत्केलाले रगडेर पछि त्यसैले नुहाउँनु पर्छ । पहिले पैतला वा शरिरकाे तल्लो भाग पानी खन्याएपछि मात्रै पूरै शरिर भिजाउनुपर्छ भन्ने कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । यसो गर्नुको पछाडि एउटा वैज्ञानिक कारण पनि छ कि पहिले टाउकोमा पानी हाल्दा हाम्रो टाउकोले ताप थाम्न सक्दैन । तल्लो भागमा पानी हाल्दै शरिरकाे माथिल्लो भागमा पानी हालेर स्नान गर्नुपर्ने हुन्छ । जसका कारण शरीरले शीतलताको अनुभव हुन्छ ।

स्नान को प्रकार

१. देवस्नान- आज धेरैजसो मानिसहरू सूर्योदयपछि मात्र नुहाउने गरेको देख्छौं। शास्त्रका अनुसार सूर्योदयपछि कुनै नदीमा स्नान गरे वा विभिन्न नदी र मन्त्र जप गर्दै घरमा स्नान गरेमा त्यस स्नानलाई देवस्नान भनिन्छ।

२. ब्रह्म स्नान- बिहान ४ देखि ५ बजेसम्मको समयलाई ब्रह्म मुहूर्त भनिन्छ। त्यसैले ब्रह्म मुहूर्तमा भगवानको चिन्तन गर्दा स्नान गर्नुलाई ब्रह्म स्नान भनिन्छ। यस प्रकारको स्नान गर्ने व्यक्तिलाई देवताको आशीर्वाद प्राप्त हुन्छ र उसको सबै दुःख नष्ट हुन्छ।

३. ऋषिस्नान- बिहानै आकाशमा ताराहरू देखिएमा यदि कुनै व्यक्तिले नुहाउँछ भने त्यस समयमा गरिएको स्नानलाई ऋषि स्नान भनिन्छ। सूर्योदय अघि गरिने स्नानलाई मानव स्नान पनि भनिन्छ। र शास्त्रमा सूर्योदय अघि गरेको स्नानलाई नै उत्तम मानिएको छ ।
४. दानव स्नानः धेरैजसो मानिसहरु सूर्योदयपछि नुहाउने गर्छन् र चिया, नास्ता र खाना आदि खाएपछि त्यसलाई दानव स्नान भनिन्छ। त्यसैले यस्तो समयमा नुहाउनु हुँदैन । नुहाउनु अघि खाना खानु हुँदैन।

शास्त्र अनुसार ब्रह्मस्नान, देवस्नान वा ऋषिस्नान लिनुपर्छ। किनभने यो सबैभन्दा राम्रो स्नान हो।

शास्त्रका अनुसार एउटा कुरा ध्यानमा राख्नु पर्छ कि हामीले राती वा बेलुका नुहाउनु हुँदैन। यदि सूर्यग्रहण वा चन्द्रग्रहणको दिन हो भने त्यस अवस्थामा राती नुहाउन सकिन्छ ।