काठमाडौ ,नेपाली बजारमा आइतबार सुनको मूल्यमा देखिएको उछाल केवल एउटा व्यापारिक तथ्यांक मात्र होइन, यसले विश्व अर्थतन्त्रको वर्तमान मनोविज्ञानलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्छ। एकै दिन तोलामा २० हजार ५०० रुपैयाँ बढेर सुन तीन लाख ११ हजार १०० रुपैयाँ पुग्नु सामान्य बजार गतिविधिभन्दा धेरै माथिको घटना हो।

सामान्यतया सुनको मूल्य बिस्तारै बढ्ने वा घट्ने गर्छ। तर एकै दिनमा यति ठूलो वृद्धि हुनु विश्व बजारमा बढ्दो अनिश्चितता, लगानीकर्ताको त्रास र सुरक्षित सम्पत्तिप्रतिको आकर्षणसँग जोडिएको संकेत मानिन्छ।

सुनलाई परम्परागत रूपमा ‘संकटकालीन सम्पत्ति’ मानिन्छ। जब विश्वभरका लगानीकर्ता सेयर, मुद्रा वा अन्य जोखिमयुक्त क्षेत्रमा ढुक्क हुँदैनन्, उनीहरू सुनतर्फ आकर्षित हुन्छन्। त्यसैले सुनको मूल्य बढ्नु कहिलेकाहीँ अर्थतन्त्रमा विश्वास घटेको संकेतका रूपमा पनि हेरिन्छ।

नेपालमा सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजार, अमेरिकी डलरको अवस्था तथा भारतीय बजारसँग प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित हुने भएकाले यहाँको वृद्धि केवल आन्तरिक कारणले भएको होइन। विश्व बजारमा सुनको माग बढ्दा त्यसको प्रभाव नेपाली बजारमा झन् तीव्र रूपमा देखिने गरेको छ।

तर यसले नेपाली समाजमा अर्को प्रश्न पनि उठाएको छ। के अब सुन सामान्य नागरिकको पहुँचभन्दा टाढा जाँदैछ? विवाह, व्रतबन्ध र सांस्कृतिक परम्परासँग गाँसिएको नेपाली समाजमा सुन केवल लगानीको वस्तु होइन, सामाजिक प्रतिष्ठा र संस्कृतिको हिस्सा पनि हो। मूल्य निरन्तर उकालो लाग्दा मध्यम वर्गका परिवारहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने देखिन्छन्।

अर्कोतर्फ, सुनमा पहिले नै लगानी गरिसकेका व्यक्तिहरूका लागि भने यो वृद्धि लाभदायक बनेको छ। केही वर्षअघि लाख रुपैयाँ आसपास रहेको सुनको मूल्य आज तीन लाख नाघ्नुले दीर्घकालीन रूपमा सुन अझै पनि बलियो लगानी माध्यम रहेको सन्देश दिएको छ।

यद्यपि विज्ञहरू सुनको मूल्य सधैं उकालो मात्र लाग्ने निष्कर्षमा पुग्न नहुने बताउँछन्। अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक तनाव कम भए, विश्व अर्थतन्त्र स्थिर बन्दै गए वा ठूला केन्द्रीय बैंकहरूको मौद्रिक नीतिमा परिवर्तन आयो भने सुनको मूल्यमा पुनः दबाब आउन सक्छ।

यस अर्थमा आइतबारको मूल्यवृद्धि केवल सुन महँगिएको समाचार मात्र होइन। यो विश्व अर्थतन्त्रको वर्तमान अस्थिरता, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र नेपाली उपभोक्ताको बदलिँदो आर्थिक वास्तविकताको एउटा सशक्त संकेत पनि हो।

सुनको चमक बढिरहेको छ, तर त्यससँगै अर्थतन्त्रभित्र लुकेका अनेक प्रश्नहरू पनि झन् प्रस्ट हुँदै गएका छन्।