एक वर्षअघि सडकमा उत्रिएको एउटा पुस्ताले नेपालको राजनीतिलाई केवल हल्लाएन, पुरानो राजनीतिक संरचनाको आत्मविश्वास नै भत्काइदियो। बलियो संसदीय गणितमा उभिएको सरकार केही घण्टामै ढल्यो। त्यसपछि अन्तरिम सरकार बन्यो, संसद् विघटन भयो, निर्वाचन भयो र पुराना राजनीतिक शक्तिको ठाउँमा नयाँ शक्तिले असाधारण जनादेश पायो।

इतिहासमा यस्ता क्षण बारम्बार आउँदैनन्।तर इतिहास बदल्ने क्षण र इतिहास बदल्ने शासनबीच ठूलो अन्तर हुन्छ।

आन्दोलनको मूल आक्रोश केवल एउटा सरकार वा एउटा प्रधानमन्त्रीविरुद्ध थिएन। त्यो दशकौँदेखि जमेको राजनीतिक निराशाविरुद्ध थियो। भ्रष्टाचार, नातावाद, कृपावाद, राजनीतिक संरक्षण, जवाफदेहिताको अभाव र राज्य संयन्त्रलाई निजी स्वार्थमा प्रयोग गर्ने संस्कारविरुद्ध युवाहरू सडकमा आएका थिए।

त्यसैले जेनजीको वास्तविक माग अनुहार परिवर्तन थिएन। व्यवस्था सञ्चालन गर्ने संस्कार परिवर्तन थियो।

नयाँ जनादेशले पुराना दललाई कठोर राजनीतिक सन्देश दियो। स्थापित नेताहरू पराजित भए। नयाँ राजनीतिक शक्तिले संसद्मा असाधारण बहुमत प्राप्त गर्‍यो। यो परिणामलाई सामान्य चुनावी उतारचढावका रूपमा बुझ्नु ठूलो भूल हुनेछ।

यो जनताको ‘असन्तुष्टि’को मत थियो।यो पुरानो राजनीतिक शैलीप्रतिको अस्वीकार थियो।

तर जनताले नयाँलाई मत दिएको अर्थ उसलाई पाँच वर्षका लागि प्रश्न गर्न नपाइने छुट दिएको होइन।

बरु उल्टो, नयाँ शक्तिप्रति जनताको अपेक्षा पुरानाभन्दा धेरै ठूलो छ।

नयाँ सरकारले प्रशासनिक सुधार, डिजिटल सेवा, निर्णय प्रक्रियाको गति र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिएको छ। केही क्षेत्रमा पुरानो सरकारी सुस्ततामाथि प्रहार गर्ने प्रयास देखिन्छ। तर शासनमा गति मात्र पर्याप्त हुँदैन। गति संविधानभन्दा माथि जान सक्दैन। बहुमत संसद्को विकल्प बन्न सक्दैन। सामाजिक सञ्जाल कानूनी शासनको विकल्प होइन।

यही ठाउँमा नयाँ सत्ताको परीक्षा सुरु हुन्छ।‘हामी नयाँ हौं’ भन्ने दाबी आफैंमा उपलब्धि होइन।

उपलब्धि त तब हुन्छ, जब नागरिकले सरकारी कार्यालयमा पुरानो हैरानी महसुस गर्दैन। जब पहुँच नभएको मानिसले पनि न्याय पाउँछ। जब भ्रष्टाचार गर्न राजनीतिक संरक्षण खोजिरहनु पर्दैन। जब नियुक्ति योग्यता र क्षमताका आधारमा हुन्छ। जब सरकार आलोचनाबाट डराउँदैन। जब प्रेसलाई प्रश्न गरेकै कारण शत्रु मानिँदैन।

जेनजी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका युवाको परिवार र घाइतेहरूको पीडा अझै राज्यको प्राथमिकतामा हुनुपर्छ। आन्दोलनका क्रममा भएका दमन र हिंसाको निष्पक्ष हिसाब हुनुपर्छ। दोषी जुन पक्षमा भए पनि कानूनी दायरामा ल्याउनुपर्छ।

किनभने न्यायबिनाको परिवर्तन अन्ततः अर्को असन्तुष्टिको बीउ मात्र हो।अर्को खतरा पनि छ।

पुराना दल असफल भएका कारण नयाँ शक्ति सफल भएको हो भने त्यो सफलता अस्थायी हुन सक्छ। तर नयाँ शक्तिले नयाँ राजनीतिक संस्कार निर्माण गर्न सके त्यसले नेपाली राजनीतिमा दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

पुरानाको कमजोरीबाट जन्मिएको नयाँ शक्ति आफैं पुरानै शैलीमा फर्कियो भने इतिहासले उसलाई पनि क्षमा गर्नेछैन।

सत्ता प्राप्त गर्नु कठिन हुन सक्छ। तर सत्ता पाएपछि आफूलाई नियन्त्रणमा राख्नु अझ कठिन हुन्छ।

बहुमतले अहंकार जन्माउन सक्छ। लोकप्रियताले आलोचना सुन्ने क्षमता कमजोर बनाउन सक्छ। सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता वास्तविक शासनको विकल्प बन्न सक्छ। यही जोखिम नयाँ नेतृत्वसामु सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो।

नेपाललाई अब अर्को ‘नायक’ मात्र चाहिएको छैन।

नेपाललाई संस्था बलियो बनाउने नेतृत्व चाहिएको छ।

व्यक्ति होइन, विधि बलियो बनाउने राजनीति चाहिएको छ। भाषण होइन, परिणाम चाहिएको छ। घोषणा होइन, कार्यान्वयन चाहिएको छ। प्रचार होइन, जवाफदेहिता चाहिएको छ।

एक वर्षपछि जेनजी आन्दोलनलाई मूल्यांकन गर्ने हो भने निष्कर्ष सरल छ:आन्दोलनले पुरानो सत्ता ढाल्यो। निर्वाचनले नयाँ सत्ता जन्मायो। तर नयाँ नेपाल अझै निर्माणाधीन छ।

अन्तिम फैसला सडकले होइन, समयले गर्नेछ।

र समयले नयाँ नेतृत्वसँग एउटा मात्र प्रश्न सोध्नेछ:

‘तिमीहरू पुरानाभन्दा फरक थियौ, कि केवल पुरानाको ठाउँमा आएका नयाँ अनुहार?’

यस प्रश्नको उत्तर भाषणले होइन, शासनले दिनुपर्नेछ।