गंगासागरमा बिहानैदेखि श्रद्धालुको घुइँचो, सूर्य उपासनाले जोड्दै धार्मिक विश्वास र सामाजिक एकता

विराटपाटी अनलाइन | समाचार विश्लेषण जनकपुर कार्तिक २९ आइतबार , मिथिलाञ्चलको सांस्कृतिक तथा धार्मिक केन्द्र जनकपुरधाममा यस वर्षको छठ पर्वले धार्मिक आस्था मात्र होइन, सामाजिक सद्भाव, सामूहिक सहभागिता र सांस्कृतिक पहिचानको गहिरो सन्देशसमेत प्रवाह गरेको छ। लोकआस्थाको महापर्वका रूपमा परिचित छठको अवसरमा जनकपुरधामस्थित प्रसिद्ध गंगासागर पोखरीमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको उल्लेख्य भीड लागेको छ। पोखरी र आसपासका घाटहरू आकर्षक रूपमा सजाइएका छन् भने पूजाको तयारीले सम्पूर्ण क्षेत्र उत्सवमय बनेको छ।

कात्तिक शुक्ल षष्ठी अर्थात् आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्न व्रतालु तथा श्रद्धालुहरू गंगासागरसहित जनकपुरधामका विभिन्न ऐतिहासिक पोखरीमा भेला भएका छन्। सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि चारदिने छठ पर्व विधिवत् सम्पन्न हुनेछ।

धर्म र जनआस्थाको अद्भुत संगम

छठ पर्वलाई केवल धार्मिक अनुष्ठानका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। यो प्रकृति, मानव जीवन र सामाजिक सम्बन्धप्रतिको सम्मान व्यक्त गर्ने विशिष्ट पर्व पनि हो। सूर्यलाई जीवन, ऊर्जा र समृद्धिको स्रोतका रूपमा पूजा गरिने यस पर्वमा जलाशय, स्वच्छता, शुद्धता र अनुशासनको विशेष महत्त्व छ।

व्रतालुहरूले कठोर उपवास, पवित्रता र निष्ठाका साथ सूर्यदेव तथा छठी माताको आराधना गर्छन्। परिवारको सुख, सन्तानको कल्याण, स्वास्थ्य, समृद्धि र मनोकामना पूर्तिको विश्वासले यस पर्वप्रतिको जनआस्था पुस्तौँदेखि निरन्तर बलियो बनाउँदै आएको छ।

विशेष कुरा के छ भने छठमा कुनै जटिल धार्मिक प्रदर्शनभन्दा व्यक्तिगत निष्ठा, सामूहिक सहभागिता र प्रकृतिप्रतिको सम्मानलाई बढी महत्त्व दिइन्छ। यही सरलता र अनुशासनले छठलाई जनस्तरमा लोकप्रिय बनाएको छ।

गंगासागर बनेको आस्थाको केन्द्र

जनकपुरधामको गंगासागर छठ पर्वको प्रमुख आकर्षण बनेको छ। बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको आगमन, पूजाका सामग्रीको तयारी, मैथिली छठ गीतको गुञ्जन र सजाइएका घाटहरूले यहाँको धार्मिक तथा सांस्कृतिक वातावरणलाई थप जीवन्त बनाएका छन्।

गंगासागरसँगै धनुषसागर, रत्नसागर, महाराजसागर र अन्य ऐतिहासिक पोखरीहरूमा समेत छठको विशेष चहलपहल देखिएको छ। यी जलाशयहरू धार्मिक अनुष्ठानका स्थल मात्र नभई मिथिलाको ऐतिहासिक सभ्यता, संस्कृति र सामुदायिक जीवनका जीवन्त प्रतीकसमेत हुन्।

सामाजिक सद्भाव र समानताको सन्देश

छठ पर्वको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको सामाजिक समावेशिता हो। जात, वर्ग, आर्थिक अवस्था र सामाजिक हैसियतभन्दा माथि उठेर मानिसहरू एउटै घाटमा भेला हुन्छन्। सबैले एउटै जलाशयमा उभिएर अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्नु आफैँमा सामाजिक समानता र एकताको सुन्दर उदाहरण हो।

पूजाका सामग्री तयार पार्नेदेखि घाट सजाउने, सरसफाइ गर्ने, सुरक्षा व्यवस्थापन गर्ने र श्रद्धालुलाई सहयोग गर्ने काममा स्थानीय समुदायको सामूहिक सहभागिता देखिन्छ। यसले समाजमा पारस्परिक सहयोग, सद्भाव र सहअस्तित्वको भावना थप मजबुत बनाउँछ।

धार्मिक आस्थालाई सामाजिक एकतासँग जोड्ने यस्ता पर्वले विभाजित समाजलाई जोड्ने सांस्कृतिक पुलको भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्।

संस्कृति, पर्यटन र स्थानीय अर्थतन्त्रको अवसर

छठ पर्वले जनकपुरधामको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ। पर्वका अवसरमा देशका विभिन्न स्थान तथा सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट समेत श्रद्धालु र पर्यटकहरू जनकपुरधाम पुग्ने गरेका छन्।

यसले होटल, यातायात, फलफूल, पूजा सामग्री, स्थानीय उत्पादन तथा साना व्यवसायमा आर्थिक गतिविधि बढाउने अवसर सिर्जना गर्छ। जनकपुरधामलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनको राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्न छठजस्ता पर्वको विशेष भूमिका हुन सक्छ।

तर धार्मिक पर्यटनलाई दीर्घकालीन अवसरमा बदल्न पोखरी तथा जलाशयको संरक्षण, व्यवस्थित घाट, स्वच्छ खानेपानी, सरसफाइ, यातायात र सुरक्षा व्यवस्थामा सम्बन्धित निकायले निरन्तर ध्यान दिन आवश्यक छ।

आस्थासँगै वातावरण संरक्षणको सन्देश

छठ पर्वको मूल भावना प्रकृति र सूर्यको उपासनासँग जोडिएको छ। त्यसैले यस पर्वले वातावरण संरक्षणको महत्त्व पनि सम्झाउँछ। जलाशयलाई पवित्र मानेर पूजा गर्ने परम्पराले नदी, पोखरी र पानीका स्रोत स्वच्छ राख्नुपर्ने जिम्मेवारीसमेत बोध गराउँछ।

धार्मिक अनुष्ठानपछि पूजा सामग्रीको उचित व्यवस्थापन, प्लास्टिकजन्य फोहोर नियन्त्रण र जलाशयको नियमित सरसफाइलाई प्राथमिकता दिन सके छठको पर्यावरणीय सन्देश व्यवहारमै कार्यान्वयन हुन सक्छ।

निष्कर्ष : आस्थाले जोड्दै समाज र संस्कृति

आधुनिक समाजमा प्रविधि, जीवनशैली र सामाजिक सम्बन्धहरू तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेका बेला छठ पर्वले परम्परा र सामूहिक पहिचानलाई जीवन्त राखेको छ। यसले धर्मप्रतिको विश्वाससँगै परिवार, समुदाय, प्रकृति र समाजप्रतिको जिम्मेवारी पनि स्मरण गराउँछ।

जनकपुरधामको गंगासागरमा देखिएको श्रद्धालुको उत्साह र सामूहिक सहभागिताले छठ पर्वप्रतिको जनआस्था अझ विस्तार हुँदै गएको सन्देश दिएको छ। यो पर्व कुनै एक समुदायको धार्मिक उत्सवमा मात्र सीमित छैन, सामाजिक सद्भाव, सांस्कृतिक निरन्तरता र राष्ट्रिय एकताको साझा सम्पदा पनि हो।

अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर उदाउँदो सूर्यको प्रतीक्षा गर्ने छठको परम्पराले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ : जीवनमा अस्ताउने समयपछि फेरि नयाँ सम्भावना र उज्यालोको उदय हुन्छ। यही आशा, विश्वास र सकारात्मकताको प्रतीक बनेको छ जनकपुरधामको छठ पर्व।