भारतबाट नेपाल प्रवेश गरेका जङ्गली हात्तीले स्थानीय वनमा लामो समय बस्न थालेपछि कोशी प्रदेशका झापा र मोरङ जिल्लाका बासिन्दा राति सुत्न सकेका छैनन् । झापा मात्रै नभई मोरङ र सुनसरी जिल्लामा पनि हात्तीको बथान लगभग दिनहुँ देखिने गरेको छ ।

विगतमा भारतबाट हात्ती नेपाल आउने गर्दथ्यो, केही समय यहीँ बसेर भारत फर्किन्थ्यो । तर, यसपटक उनीहरु बसाई लम्ब्याउने गरेको पाइएको छ । झापाको जलथल जङ्गल, चराली जङ्गल र दमकको हुमसेदुम्से सामुदायिक वन जस्ता पूर्वी नेपालका विभिन्न वनमा उनीहरु बस्दै आएका छन् । विशेषगरी झापाको जंगल उनीहरुको आश्रयस्थल बनेको छ ।

डिभिजन वन कार्यालय झापाका प्रमुख मेघराज राईका अनुसार नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्दा अपर्याप्त ध्यानाकर्षणका कारण जङ्गली हात्तीको समस्या दोहोरिने गरेको छ । वर्षेनी समस्या बढ्दै गएको उनले बताए । उनले हात्ती प्रभावित क्षेत्रमा कृषि कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सुझाव दिए ।

हात्तीहरू नेपालमा बसाइ सर्नुको मुख्य कारण खानाको खोजी नै हो।

“झापा हात्ती प्रभावित जिल्ला भए पनि मकै क्षेत्रको रूपमा तोकेर मकै उत्पादन गर्ने क्रम जारी छ । हात्तीलाई मकै मनपर्छ, मकैको मजा लिन यहाँ आएर बस्छन्,’ राईले भने ।

राईका अनुसार झापामा घना जङ्गल नहुँदा पनि जिल्लामा हात्तीको चहलपहल र उनीहरुको रोजाइको खाद्यान्न मकैको उपलब्धताले हात्तीलाई यहाँ आउन प्रेरित गरेको उनले बताए ।

“उनीहरू भारतमा खाद्यान्न अभावका कारण नेपाल आइपुग्छन् र नेपालमा वर्षभरी खाद्यान्नको आपूर्ति पाएपछि यहाँ बस्न रोज्छन्। भारतका हात्ती प्रभावित क्षेत्रमा चिया र खुर्सानी व्यावसायिक रूपमा उत्पादन हुने गरेको छ, जुन हात्तीले खाँदैनन्,’ राईले भने ।

हात्तीमैत्री संरचना निर्माणमा अपर्याप्त ध्यानाकर्षणका कारण समस्या सतहमा आउन थालेको छ । हात्तीको लागि विचारशील संरचनाहरूको विकास मार्फत मानव र हात्तीहरू बीचको सहअस्तित्व प्रवर्द्धन गर्ने महत्त्व। “यस समस्यालाई सम्बोधन गर्न हामी सम्बन्धित निकायसँग आवश्यक परामर्श र कार्यक्रमहरू योजना गरिरहेका छौं,” उनले थपे।

डिभिजन वन कार्यालयका वनपाल जीवन पाठकले झापाले चारदेखि पाँचवटा हात्ती पाल्न मुस्किलले खाना उपलब्ध गराएको बताए ।

उनीहरुको पछिल्लो प्रयास जङ्गलमा थप वनस्पति रोप्नेतर्फ केन्द्रित भएको छ । जंगलमा पर्याप्त खाना नपाएपछि हात्तीहरू बाहिर निस्कन थालेकाले अहिलेको अवस्था आएको उनले बताए ।

कृषि ज्ञान केन्द्र झापाका कार्यवाहक प्रमुख सागर विष्टले हात्तीले वर्षैपिच्छे धान र मकैमा ठूलो क्षति पु¥याइरहेको बताए । उनले रिड्यु गर्नु व्यावहारिक र वैज्ञानिक नभएको बताए