योमरी पुन्ही काठमाडौंमा नेवारहरूको प्रमुख चाड हो। नेवारी भाषामा ‘योमरी’ भनेको मनपर्ने मिठाई हो। यो हरेक वर्ष नेपाली मंसिर पूर्णिमाका दिन मनाइन्छ।

यस अवसरमा नेवार समुदायका मानिसहरूले गुड़ र तिलले भरिएको चामलको पीठोबाट बनाइएको योमरी नामक विशेष स्वादिष्ट परिकार बनाउँछन्।

यो पर्वले फसल काट्ने सिजनको अन्त्य पनि गर्दछ।

किलागलकी स्थानीय सुनिता महर्जनले बिहानै घर सरसफाई, पूजापाठ र देवतालाई योमरी चढाएर मनाउने गरेको बताइन् । पछि, उनले आफ्नो परिवारको लागि भोज तयार गर्छिन्।

महर्जनका अनुसार योमरी पहिलो पटक काटिएको धानको पीठोबाट बनाइन्छ र खाद्यान्न भण्डारण गर्ने परम्परागत भाँडो धान भाकरीमा चढाइन्छ। यो वर्षभरि परिवारको लागि फसल अन्नको लागि प्रार्थनाको साथ गरिन्छ। समुदायका घर–घरमा पुगेर लोकगीत गाउने परम्परा रहेको ‘त्यो–सि–ट्यो’ गरेर मानिसहरूले उत्सव मनाउने गरेको उनले बताइन् ।

उनीहरु आएपछि घरधनीले उनीहरुलाई योमरी, फलफूल र अन्य वस्तु उपहार दिन्छन् र बदलामा समुहले उनीहरुलाई सौभाग्य र जीवनको आशीर्वाद दिने गरेको सुनिताले बताइन् ।

उनका अनुसार ट्यो–सि–ट्योले परम्परागत र सांस्कृतिक मूल्य–मान्यता बोकेको छ ।

 उनले भनिन्, “नेवारले खाना बाँड्ने र परिवार र साथीभाइसँग चाडपर्व मनाउने कुरालाई महत्व दिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, योमरी एक दुर्लभ खाना थियो जुन वर्षमा एक पटक पकाइएको थियो। यसरी मानिसहरूले ट्यो-सि-ट्यो खेलेर समुदायमा योमरी बाँड्ने गर्थे।

यसबाहेक, योमरी बनाउन गृहिणीहरूको सीप प्रदर्शन गर्ने माध्यम मानिन्छ। योमारीको टाउको र पुच्छरको विशेषता रहेको अद्वितीय कोन आकारले कलात्मक अभिव्यक्तिको लागि अनुमति दिन्छ। पुच्छर लामो हुन सक्छ र टाउकोलाई चरा, एउटा सिङ र दुई सिङ वा चपटा जस्तै आकारमा बनाउन सकिन्छ।

योमरीको पुच्छर जति लामो हुन्छ त्यही दिनदेखि दिन लामो हुने जनविश्वास छ । थप रूपमा, यो चामलको पीठो र मीठो सामग्रीबाट बनेको हुनाले शरीरको गर्मी उत्पन्न गर्न मद्दत गर्ने मिठोपन पोषणको हिसाबले मूल्यवान छ।

यसैबीच, व्यस्त जीवनशैलीका कारण अहिले कतिपयले आफ्नो सुविधाअनुसार चाडपर्व मनाउने गरेका छन् ।

स्थानीय सहयोग रञ्जितले आफ्नो परिवारले फुर्सद पाएपछि मनाउने गरेको बताए । नेवार समुदायमा हरेक महिना कम्तीमा एउटा चाडपर्व आउने गरेको उनले बताए । उनले भने, ‘म र मेरो परिवारका सदस्यहरू रोजगारीमा छौं । हामीसँग चाडको तयारी गर्न पर्याप्त समय छैन। यसैले हामी फुर्सदको बेला बन्द परिवारको भेला बोलाउँछौं र यसलाई सँगै मनाउँछौं।

यसैबीच, पर्व मनाउन र संरक्षण गर्न धेरै संघसंस्थाले र्‍याली र मेला आयोजना गर्न थालेका छन्। सो अवसरमा नेवारी पहिरन लगाएका मानिसहरु कार्यक्रममा सहभागी हुन बसन्तपुरमा भेला हुन्छन् ।