प्रेम, शक्ति र राजनीति

प्राचीन काम्बोज राज्य, जहाँ राजा चित्रांगद ले शासन गर्थे, एक समृद्ध र शक्तिशाली राज्य थियो। राजा चित्रांगदकी एक मात्र छोरी भानुमति थिइन्, जो अनुपम सुन्दरी, विदुषी र पराक्रमी थिइन्। जब उनी विवाहयोग्य उमेरकी भइन्, राजा चित्रांगदले एक भव्य स्वयंवर आयोजना गर्ने निर्णय गरे।

राजा चित्रांगदले चारैतिर समाचार पठाए – “जो यो स्वयंवरमा सहभागी हुनेछ, उसले भानुमतिको हात जित्न शक्ति, वीरता र बौद्धिक क्षमता देखाउनुपर्छ।” यस समाचार सुनेर भारतका ठूला-ठूला राजकुमारहरू, क्षत्रियहरू, र पराक्रमी योध्दाहरू स्वयंवरमा सहभागी हुन आइपुगे।

स्वयंवरमा सहभागी राजकुमारहरू

स्वयंवरको दिन दरबार राजकुमारहरूको भीडले भरिएको थियो। उनीहरूमध्ये प्रमुख थिए:

हस्तिनापुरका राजकुमार दुर्योधन,

अर्जुन र भीम सहित पाण्डवहरू,

मगध नरेश जरासंध,

गान्धारराज शकुनि,

अनेक क्षत्रिय राजा र सेनापति।

भानुमति प्रवेश गर्दा सबै राजकुमारहरू उनको सौन्दर्य र तेजस्विताबाट मोहित भए।

भानुमति सुशील र विवेकशील थिइन्। उनलाई थाहा थियो कि यो विवाह केवल व्यक्तिगत विषय होइन, बरु यो राजनीतिक सम्बन्धको आधार पनि हुन सक्छ।

अर्जुन वीर थिए, तर पाण्डवहरू हाल वनवासमा थिए।

श्रीकृष्णलाई उनले अत्यन्त सम्मान गर्थिन्, तर उनी स्वयंवरका लागि आएका थिएनन्।

दुर्योधन बलवान थिए, तर उनको स्वभाव घमण्डी लाग्थ्यो।

स्वयंवर लामो समयसम्म चल्यो, तर भानुमति कुनै निर्णय लिन सकिरहेकी थिइनन्।

जब भानुमतिले कुनै पनि राजकुमारलाई माला पहिराउन ढिलाइ गरिन्, दुर्योधन रिसाए। उनी स्वभावैले अधैर्य थिए। उनी आफ्ना मामा शकुनिसँग सल्लाह गर्न गए। शकुनिले भने, “यदि तिमी बलवान छौ भने, तिमी आफ्नो वरलाई जित्न सक्छौ।

शकुनिको उक्साहटपछि, दुर्योधनले आफ्नो गदा उठाए र गर्जिए,”यो स्वयंवर होइन, यो मेरो अधिकार हो। भानुमति मेरी पत्नी बन्नेछिन्!”**त्यसपछि उनले भानुमतिको हात समातेर बलपूर्वक रथमा राखे।

सबै राजाहरू क्रोधित भए, विशेष गरी अर्जुन। उनले धनुष उठाउन खोजे, तर श्रीकृष्णले उनलाई रोके। कृष्ण मुस्कुराउँदै भने, “भानुमति भाग्यवश दुर्योधनलाई नै मिल्ने लेखिएको रहेछ।”

रथमा बस्दा भानुमति रोइन्। उनले आफ्ना पिता चित्रांगदलाई हेरिन्, तर राजा बेबस थिए। उनी आफ्नो राज्य दुर्योधनको क्रोधबाट बचाउन चाहन्थे। अन्ततः भानुमतिले आफ्नो भाग्य स्वीकार गरिन्।

दुर्योधनले भानुमतिलाई हस्तिनापुर लगे र भव्य विवाह गरियो।

विवाहपछि, भानुमति एक आदर्श महारानी बनिन्।

दुर्योधनप्रति उनी वफादार भइन्, तर कौरव-पाण्डव युद्धमा उनी धेरै दुःखी भइन्।

युद्धपछि, दुर्योधनको मृत्यु भएपछि, उनी आफ्नो माइती फर्किएको भन्ने केही कथाहरू पाइन्छ।

भानुमति आफ्नो मनको इच्छा पुरा गर्न सकिनन्, तर उनले परिस्थितिलाई स्वीकार गरी आफ्नो कर्तव्य पालन गरिन्।