जनैपूर्णिमा: धार्मिक संस्कारसँगै स्वास्थ्य र पहिचानको पर्व

 काठमाडौं, श्रावण २४ —देशभर आज जनैपूर्णिमा विभिन्न धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। बिहानै नजिकैका नदी, पोखरी र कुण्डमा स्नान गरेर पुराना जनै फेर्ने, हातमा रक्षा सूत्र बाँध्ने र क्वाटी खाने चलन यस दिनको विशेषता हो।

पौराणिक मान्यताअनुसार, भगवान वामनले दानव राजा बलिलाई धर्मको मर्यादामा बाँध्दा प्रयोग भएको मन्त्र — “ॐ येन बद्धो बलिराजा…” — नै आजको रक्षा सूत्र संस्कारको आधार हो। यसलाई शारीरिक, मानसिक र आध्यात्मिक सुरक्षाको प्रतीक मानिन्छ।

तर धार्मिक महत्त्वसँगै, जनैपूर्णिमा स्वास्थ्य सन्देश बोकेको पर्वका रूपमा पनि देखिन्छ। यस दिन खाने क्वाटी — सात वा नौ प्रकारका अंकुरित अन्नको मिश्रण — आयुर्वेदमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने, पाचन शक्ति सुधार गर्ने र वर्षायाममा फैलिने रोगबाट जोगाउने प्राकृतिक उपायका रूपमा वर्णित छ।

पश्चिमी भोजन संस्कृतिको प्रभावबीच, विशेषज्ञहरू भन्छन् — “क्वाटी केवल परम्परा होइन, यो पोषणको खजाना हो, जसलाई नयाँ पुस्ताले ‘सुपरफुड’का रूपमा बुझ्नुपर्छ।”

देशका विभिन्न भागमा दाजु–बहिनीबीच रक्षा बन्धनसमेत आजकै दिन मनाइँदैछ। गाउँघरमा अझै पनि परिवारका सबै सदस्य भेला भएर क्वाटी खाने, कथा–किस्सा सुनाउने र पुराना संस्कारलाई स्मरण गर्ने चलन जीवित छ।

धार्मिक संस्कार, स्वास्थ्य चेतना र सांस्कृतिक पहिचानको एकै सूत्रमा बाँध्ने यस पर्वलाई आधुनिक जीवनशैलीसँग जोडेर अगाडि बढाउनुपर्नेमा विद्वानहरूको जोड छ।