काेजाग्रत पूर्णिमा २०८२ : यसको महत्त्व

काठमाडौं, २० असोज,हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले आज वर्षको सबैभन्दा ज्योतिर्मय रात — शरद पूर्णिमा (कोजाग्रत पूर्णिमा) — भक्तिभावका साथ मनाउँदै छन्। यो दिन भगवान विष्णु, माता लक्ष्मी र चन्द्रदेवको आराधनाका लागि विशेष रूपमा समर्पित मानिन्छ

ज्योतिष गणनाअनुसार पूर्णिमा तिथि  २० गते सोमबार दिउँसो १२:२३ बजे सुरू भई मंगलबार बिहान ९:१६ बजेसम्म रहनेछ। राति चन्द्र उदय करिब ५:३३ बजे हुने र पूजा गर्ने निशिता काल अर्थात् ११:४५ देखि १२:३४ बजे राति सबैभन्दा शुभ मानिएको छ।

कोजाग्रत पूर्णिमालाई “लक्ष्मीको आगमनको रात” पनि भनिन्छ। जनश्रुति अनुसार यस रात देवी लक्ष्मी पृथ्वी भ्रमण गर्छिन् र जसको घरमा दीप प्रज्वलित, पूजा सम्पन्न र जाग्राम भइरहेका हुन्छन्, त्यहाँ लक्ष्मी प्रवेश गर्छिन्।
त्यसैले भक्तजनहरूले रातभर भजन-कीर्तन, दीप प्रज्वलन र आराधना गरी देवीको स्वागत गर्छन्।

आयुर्वेदिक दृष्टिले पनि यो रात विशेष लाभदायक मानिन्छ। विश्वास छ कि पूर्ण चन्द्रको किरणमा औषधीय शक्ति हुन्छ, जसले शरीरमा सन्तुलन र शीतलता ल्याउँछ। त्यसैले भक्तहरूले दूध-चामलको खीर बनाएर चन्द्रमाको किरणमा रातभर राख्ने चलन छ। बिहान त्यो खीर अमृत समान प्रसादका रूपमा ग्रहण गरिन्छ।

 पूजा विधि र मन्त्र

भक्तहरूले बिहान स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गर्छन्, पूजा स्थानमा भगवान विष्णु, लक्ष्मी माता र चन्द्रदेवको तस्वीर वा मूर्ति स्थापना गर्छन्।
 

धूप, दीप, पुष्प, अक्षता र फलफूल अर्पण गर्दै संकल्प गरिन्छ “मम सर्वपापक्षयार्थं श्रीलक्ष्मीनारायण प्रीत्यर्थं कोजागरी व्रतं करिष्ये।”

विष्णु भगवानलाई“ॐ नमो नारायणाय नमः”
मन्त्रसहित पूजन गरिन्छ।

लक्ष्मी मातालाई “ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्री सिद्ध लक्ष्म्यै नमः।”
मन्त्र उच्चारण गरी फूल र खीर अर्पण गरिन्छ।

राति चन्द्र उदयपछि चन्द्रदेवलाई दूध-जल अर्पण गरी निम्न मन्त्रले अर्घ्य दिइन्छ “दधिशंखतुषाराभं क्षीरोदर्णवसंभवम्।
नमामि शशिनं सोमं शम्भोर्मुकुटभूषणम्॥”

भक्तजनहरूले रातभर भजन-कीर्तन गर्दै जाग्राम बस्ने र बिहान चन्द्रकिरणमा राखिएको खीर ग्रहण गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ।

पौराणिक कथा अनुसार, एक निर्धन ब्राह्मणले कोजागरी व्रत गरेर लक्ष्मीको कृपा पाएपछि धनवान बनेको उल्लेख पाइन्छ। त्यसैले यो व्रत श्रद्धा, संयम र समृद्धिको प्रतीक हो।
विवाहित महिलाहरू परिवारको सुख-शान्ति र समृद्धिका लागि यो व्रत गर्छन् भने अविवाहित कन्याले उत्तम वर प्राप्तिको कामना गर्दै व्रत बस्ने परम्परा छ।

काेजाग्रत पूर्णिमाको रात श्रद्धा र उज्यालोको संगम हो। भक्तजनहरू दीप, खीर र भजनको वातावरणमा लक्ष्मीको कृपाको प्रतीक्षा गर्दैछन्।
 

नेपालदेखि भारतसम्मका मन्दिरहरूमा भक्तहरूको घुइँचो बढ्दो छ।
धर्म, स्वास्थ्य र समृद्धिको प्रतीक यो पूर्णिमाले देशभर शान्ति, सौभाग्य र समृद्धि ल्याओस् भन्ने कामना गरिएको छ।