काठमाडौ कार्तिक ३, कार्तिक अमावस्याका दिन देशभर लक्ष्मी पूजा धुमधामका साथ मनाइन्छ। यो दिनलाई धन, समृद्धि र शुभताको प्रतीक मानिन्छ। धार्मिक विश्वास अनुसार, यस दिन समुद्रमन्थनबाट धनकी अधिष्ठात्री देवी लक्ष्मी उत्पन्न भएकी थिइन् र भगवान विष्णुले उनलाई आफ्ना हृदयमा स्थान दिएका थिए।

 किन मनाइन्छ लक्ष्मी पूजा ?

हिन्दू धर्मग्रन्थअनुसार लक्ष्मी देवी धन, ऐश्वर्य, सौभाग्य र सुखकी अधिष्ठात्री हुन्। विश्वास छ, दीपावलीको रात जब घर स्वच्छ र उज्यालो हुन्छ, लक्ष्मीजी त्यहीँ प्रवेश गर्छिन्।
त्यसैले यो दिन मानिसहरूले आफ्नो घर, पसल र कार्यालय सफा गरी सजाउँछन्, दीप बाल्छन् र देवीको आराधना गर्छन्।

 पूजाको सरल विधि

घर सफा र सजावट — बिहानैदेखि घर, पसल र आँगन सफा गर्ने। मुख्य ढोकामा तोरण, बाँसको पात वा फूलको मालाले सजाउने।

स्थापन — साँझको बेला चाँदी, तामाको वा पित्तलको थालीमा रातो कपडा बिछाई लक्ष्मी माता र गणेशको मूर्ति वा तस्बिर राख्ने।

सामग्री तयारी — फूल, अक्षता, धूप, दियो, मिठाई, पैसा, घिउ वा तेल तयार राख्ने।

गणेश पूजा —

“ॐ गं गणपतये नमः”
भनी गणेशलाई पहिलो पूजा अर्पण गर्ने।

लक्ष्मी पूजा —
लक्ष्मी मातालाई फूल, अक्षता, चन्दन, मिठाई र सिक्का अर्पण गर्दै यो मन्त्र जप्ने—

“ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं महालक्ष्म्यै नमः।”

आरती र दीपदान —

“जय लक्ष्मी माता, मैया जय लक्ष्मी माता…”
आरती गरी घरका सबै सदस्यले दीप घुमाउने र धन–समृद्धिको कामना गर्ने।

दीप जलाउने र प्रसाद बाँड्ने — पूजा सकेर घरका सबै कोठा र ढोकामा दियो बाल्ने। प्रसाद परिवार र छिमेकीसँग बाँड्ने।

“ॐ महालक्ष्म्यै च विद्महे, विष्णुपत्नी च धीमहि।
तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात्॥”

अर्थ: हामी लक्ष्मी देवीलाई चिन्दछौं, जो भगवान विष्णुकी पत्नी हुन्। उनी हामीलाई शुभबुद्धि र धन प्रदान गरून्।

शास्त्रमा भनिएको छ — दीपावलीको रातमा गरिएको दीपदान र लक्ष्मी पूजनले घरमा दरिद्रताको नाश हुन्छ र धनको मार्ग खुल्छ।
पद्म पुराणमा उल्लेख छ —

“दीपमाल्यं प्रकाशं च लक्ष्मीः प्रीयेत दीप्तिमान्।”
अर्थात् जहाँ दीपको प्रकाश हुन्छ, त्यहाँ लक्ष्मी प्रसन्न भएर निवास गर्छिन्।

लक्ष्मी पूजा केवल धनको आराधना होइन, यो स्वच्छता, सत्यता र परिश्रमबाट प्राप्त समृद्धिको प्रतीक पर्व हो।
दीपावलीको यस पवित्र रातमा लक्ष्मी माताको कृपाले घरमा उज्यालो, मनमा शान्ति र जीवनमा सौभाग्यको वृद्धि होस् भन्ने शुभकामना।