विराटनगर, कात्तिक ६  विहिवार — तिहारको अन्तिम दिन मनाइने भाइटीका हरेक वर्षजस्तै यस वर्ष पनि देशभर उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। बहिनीहरूले दाजुहरूलाई दीर्घायु, समृद्धि र सुरक्षाका लागि टीका–माला लगाइदिने परम्परा अनुसार आज बिहानैदेखि घरघरमा टीका लगाउने क्रम सुरु भएको छ।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा भाइटीकामा ‘सप्तरंगी टीका’ लगाउने चलन तीव्र रूपमा बढेको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालदेखि बजारसम्म सात रङका टीकाको आकर्षण छ, तर शास्त्रविद्हरू भने यसलाई मूल परम्परा नभएको बताउँछन्।

संस्कृत र वेदका जानकार पण्डितहरूका अनुसार भाइटीकाको धार्मिक आधार यम–यमीको कथासँग सम्बन्धित छ। त्यस समय यमीले यमराजलाई अक्षता (चामल), दही र अबिर मिसाएर बनाएको टीका लगाएकी थिइन्। त्यसैले शास्त्रीय दृष्टिले पाँच रङको वा सेतो–रातो मिश्रित टीका नै उपयुक्त मानिन्छ।

तर, आधुनिक पण्डित र संस्कृत अध्ययनका केही युवा विद्वानहरू भन्छन् — “सप्तरङ्गी टीका पनि सात ग्रह र सात चक्रको प्रतीक हो, जसले सकारात्मक ऊर्जा र समृद्धिको प्रतीक दिन्छ।”

यसरी परम्परा र नवीनताबीचको व्याख्या फरक देखिए पनि सबैको साझा उद्देश्य भने एउटै छ — दाजु–बहिनीबीचको प्रेम, आशीर्वाद र दीर्घ सम्बन्धको प्रतीक बन्ने।

विराटनगरका एक संस्कृत शिक्षकको भनाइमा, “शास्त्र अनुसार टीकाको रङभन्दा पनि निष्ठा र स्नेह महत्त्वपूर्ण हो।”

तिहारको अन्तिम दिन भाइटीका केवल संस्कार होइन, सम्बन्ध र संस्कृतिको रंगीन उत्सव बनेको छ।