काठमाडौ मंसिर २८ आइतबार ,नेपालको अर्थतन्त्रमा परम्परागत रूपमा अनौपचारिक क्षेत्रले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगट्दै आएको छ। कृषि, साना व्यापार, घरेलु उद्योग र अस्थायी श्रमजस्ता कामहरूले ठूलो जनसंख्यालाई रोजगारी र आम्दानीको स्रोत प्रदान गर्दै आएका छन्। 

तर पछिल्ला केही वर्षमा प्रविधिको विकासले यस संरचनामा नयाँ मोड ल्याएको छ—रोजगारी र आम्दानीका अवसरहरू अब डिजिटल माध्यमबाट, छोटो अवधिका कामहरू वा ‘गिग’ मार्फत पनि सिर्जना हुन थालेका छन्।

विश्वव्यापी रूपमा यसलाई ‘गिग अर्थव्यवस्था’ भनिन्छ। ‘गिग’ शब्दको उत्पत्ति संगीत क्षेत्रमा भएको हो, जहाँ संगीतकर्मीहरू कुनै एक कार्यक्रमका लागि मात्र आबद्ध हुन्थे र त्यसबापत पारिश्रमिक लिने गर्दथे। अर्थात् पूर्णकालीन स्थायी जागिर नभइ छोटो अवधिका कामहरूमा आधारित रोजगार।

नेपालमा पनि यस्ता स्वरूपका अवसरहरू विस्तार हुँदैछन्। उदाहरणका लागि: अनलाइन फ्रीलान्सिङ, डिजिटल मार्केटिङ, घरबाट काम गर्ने सेवा, राइड शेयरिङ, होम डेलिभरी, तथा एप आधारित अस्थायी रोजगारी। यसले युवाहरूलाई रोजगारको नयाँ अवसर दिएको छ, तर चुनौती पनि कम छैन। पारिश्रमिक अस्थिर हुन सक्ने, सामाजिक सुरक्षा कम हुनु, र दीर्घकालीन करियर योजना बनाउन कठिनाइजस्ता समस्याहरू देखिन्छन्।

गिग अर्थव्यवस्थाको विस्तारले नेपाली बजारमा केही सकारात्मक असरहरू पनि पुर्‍याइरहेको छ:

रोजगारीको पहुँच बढाइरहेको छ – ग्रामीण क्षेत्र र सहरमा सीमित अवसर भएका युवाहरूले इन्टरनेट र डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत आम्दानी गर्न सक्छन्।

प्रविधि र नवप्रवर्तनमा लगानी बढ्दैछ – डिजिटल एप, अनलाइन सेवा, र फ्रीलान्सिङ प्लेटफर्ममा लगानी आकर्षित भइरहेको छ।

अनौपचारिक अर्थतन्त्रको औपचारिकरणमा अवसर – सरकारले यसलाई नियमन गरेर कर संकलन र सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा समावेश गर्न सक्छ।

तर, दीर्घकालीन दृष्टिले सरकार र निजी क्षेत्रले नीति निर्माण र प्रशिक्षणमा ध्यान दिन आवश्यक छ। यस्ता रोजगारहरूलाई स्थायित्व र सामाजिक सुरक्षासहितको स्वरूपमा रूपान्तरण गर्न सके मात्र नेपाली युवाहरूलाई गिग अर्थव्यवस्थाबाट दीर्घकालीन लाभ हुनेछ।