काठमाडौ  फागुन ७, आज ७६ औँ राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवस देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ। वि.सं. २००७ फागुन ७ गते १०४ वर्ष लामो राणा शासन अन्त्य भई नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएको ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा यो दिवस मनाउने गरिन्छ। राजधानीको सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा विशेष समारोह आयोजना गरिएको छ भने सरकारले सार्वजनिक बिदासमेत दिएको छ।

तर हरेक वर्ष झैँ औपचारिक कार्यक्रमबीच एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ—७६ वर्षमा प्रजातन्त्रले नेपाली जनतालाई के दियो?

प्रजातन्त्रले नेपाली जनतालाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, मतदानको अधिकार र राजनीतिक सहभागिताको ढोका खोल्यो।
जनआन्दोलन २०४६ र जनआन्दोलन २०६२–६३ हुँदै मुलुक संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा रुपान्तरण भयो। संविधान २०७२ मार्फत समावेशी प्रतिनिधित्वको व्यवस्था संस्थागत गरियो।

आज नागरिकले सरकारको आलोचना गर्न सक्छन्, आफ्ना प्रतिनिधि छान्न सक्छन्, अधिकारका लागि सडक र संसद दुवै प्रयोग गर्न सक्छन्—यो प्रजातन्त्रकै उपलब्धि हो।

तर राजनीतिक अस्थिरता, सत्ता केन्द्रित समीकरण, भ्रष्टाचार र दण्डहीनता अझै चुनौतीका रूपमा उभिएका छन्।
सरकार परिवर्तनको क्रम रोकिएको छैन। नीति र दीर्घकालीन दृष्टिकोणभन्दा गठबन्धन राजनीति हावी देखिन्छ।

आर्थिक क्षेत्रमा बेरोजगारी, युवाको विदेश पलायन, उत्पादनशील क्षेत्रको कमजोरीले जनअपेक्षा पूरा हुन सकेको छैन। अधिकार विस्तार भए पनि जीवनस्तर सुधारको गति अपेक्षाकृत सुस्त छ।

आजको दिवस केवल उत्सव होइन—आत्मसमिक्षाको अवसर पनि हो।
प्रश्न ‘प्रजातन्त्र आयो कि आएन’ भन्ने होइन, ‘प्रजातन्त्र कत्तिको प्रभावकारी छ?’ भन्ने हो।

यदि सुशासन स्थापित भएन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण भएन, र राजनीतिक दलभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ भएन भने प्रजातन्त्रको आत्मा कमजोर बन्छ।

७६ वर्षको यात्राले हामीलाई अधिकार दिएको छ, तर जिम्मेवारी पनि दिएको छ।
अबको आवश्यकता स्थिर शासन, पारदर्शी प्रशासन, आर्थिक समृद्धिमा केन्द्रित नीति र युवालाई देशमै अवसर सिर्जना गर्ने रणनीति हो।

प्रजातन्त्रको वास्तविक सफलता तब हुनेछ, जब नागरिकले केवल मतदान मात्र होइन—सम्मानजनक जीवन, समान अवसर र न्यायको अनुभूति गर्न पाउनेछन्।

आज प्रजातन्त्र दिवसलाई औपचारिक समारोहमा सीमित नगरी, सुधार र संकल्पको दिन बनाउनु नै सच्चा सम्मान हुनेछ।