प्रविधि र साहित्यको संगम: दार्जिलिङ साहित्य महोत्सवले कोरेको नयाँ गोरेटो
२०८३ मंसिर ३, बुधबार १३:१८
दार्जिलिङ, मंसिर २ बुधबार विराटपाटी, जसलाई ‘पहाडकी रानी’ भनिन्छ, ऐतिहासिक रूपमै नेपाली भाषा, कला र साहित्यको उर्वर भूमि रहँदै आएको छ। यही सांस्कृतिक विरासतलाई आधुनिक प्रविधि र विश्व साहित्यसँग जोड्ने उद्देश्यका साथ हालै सम्पन्न ‘दार्जिलिङ आर्ट्स एण्ड लिटरेचर फेस्टिभल’ ले साहित्यिक जगतमा एउटा नयाँ तरङ्ग ल्याएको छ। केवल पुस्तक विमोचन र परम्परागत गोष्ठीमा मात्र सीमित नरही यस महोत्सवले साहित्यलाई प्रविधिमैत्री र विश्वव्यापी बनाउने जुन प्रयास गर्यो, त्यो आफैँमा प्रशंसनीय छ।
यस महोत्सवको सबैभन्दा सबल र नवीन पक्ष भनेको ‘प्रविधि र भाषाको समायोजन’ हो। आयोजकले क्युआर कोड र मोबाइल एपको माध्यमबाट महोत्सवका सामग्रीहरूलाई १३० वटा भाषामा जान्न र बुझ्न सकिने जुन व्यवस्था मिलायो, त्यसले भाषिक पर्खाल भत्काउने काम गरेको छ। विश्वका जुनसुकै कुनामा रहेका साहित्यप्रेमीले अब आफ्नो मातृभाषामा दार्जिलिङको साहित्यिक गतिविधिलाई नियाल्न सक्ने भएका छन्। विशेषगरी, यसमा नेपाली भाषालाई प्रमुखताका साथ समेटिनुले नेपाली साहित्यको अन्तर्राष्ट्रियकरणमा ठूलो टेवा पुग्ने देखिन्छ।
साहित्यकार र प्रकाशकबीचको दूरीलाई कम गर्नु महोत्सवको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। प्रायः नवोदित लेखकहरू आफ्ना सिर्जना प्रकाशन गर्न प्रकाशकको खोजीमा भौँतारिनुपर्ने बाध्यता रहन्छ। तर, महोत्सव संयोजक सुजित कुमार मिश्रको पहलमा लेखक र प्रकाशकबीच प्रत्यक्ष संवाद र भेटघाटको वातावरण बन्यो। यसले सिर्जनात्मक प्रतिभालाई उचित मञ्च मात्र दिएन, प्रकाशन गृहहरूलाई पनि नयाँ र मौलिक सिर्जना पहिचान गर्ने अवसर प्रदान गर्यो।
त्यस्तै, महोत्सवमा आयोजित बौद्धिक विमर्श र सांस्कृतिक सत्रहरूले स्थानीय लोकसंस्कृति, कला, चलचित्र र समसामयिक साहित्यका विविध आयामहरूलाई उजागर गरे। पुस्तक प्रदर्शनी स्थलमा देखिएको पाठकहरूको भिडले डिजिटल युगमा पनि छापा पुस्तकप्रतिको आकर्षण नघटेको पुष्टि गर्यो। अझ उत्साहजनक पक्ष त के रह्यो भने, यस महोत्सवमा स्थानीय युवा तथा बालबालिकाको सक्रिय सहभागिता देखियो। नयाँ पुस्तालाई साहित्य र कलाप्रति आकर्षित गर्न सक्नु नै कुनै पनि महोत्सवको दीर्घकालीन सफलताको सूचक हो।
साहित्य र पर्यटन एकअर्काका परिपूरक हुन्। दार्जिलिङको प्राकृतिक सौन्दर्यमा रमाउन आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई साहित्यिक र सांस्कृतिक स्वाद चखाउन यो महोत्सव कोसेढुङ्गा साबित भएको छ। ‘साहित्यिक पर्यटन’ को अवधारणालाई मूर्त रूप दिन सके दार्जिलिङको आर्थिक र सांस्कृतिक दुवै पक्ष अझ सबल बन्ने निश्चित छ।
दार्जिलिङ आर्ट्स एण्ड लिटरेचर फेस्टिभल केवल एउटा औपचारिक कार्यक्रम मात्र नभई विचार, प्रविधि र संस्कृतिको त्रिवेणी बन्न सफल भएको छ। आगामी दिनमा यस्ता महोत्सवलाई अझ परिष्कृत र निरन्तरता दिन सके नेपाली भाषा र साहित्यले विश्व मञ्चमा अझ बलियो उपस्थिति जनाउनेमा दुई मत छैन।




