नेतृत्वको दाबीभन्दा जनताको विश्वास निर्णायक हुने चुनावी चुनौती

विराटपाटी समाचार विश्लेषण मसिर ३ विहिवार,

आगामी निर्वाचनलाई नेकपा एमालेका उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा ‘बादल’ले सामान्य निर्वाचन नभई वैचारिक र राजनीतिक शक्तिबीचको भीषण संघर्षका रूपमा चित्रण गरेका छन्। काठमाडौंमा आयोजित पार्टीको राष्ट्रिय भेलालाई सम्बोधन गर्दै उनले फासीवादी तथा पपुलिस्ट शक्तिहरू र लोकतान्त्रिक तथा राष्ट्रवादी शक्तिहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुने बताएका छन्। उनको अभिव्यक्तिले एमाले आगामी निर्वाचनलाई केवल सत्ता प्राप्तिको प्रतिस्पर्धाका रूपमा नभई आफ्नो राजनीतिक प्रभाव, संगठनात्मक सामर्थ्य र जनविश्वास पुनःस्थापित गर्ने अवसरका रूपमा हेरिरहेको संकेत गर्छ।

तर निर्वाचनको वास्तविक चुनौती भाषणमा प्रस्तुत गरिएजस्तो राजनीतिक ध्रुवीकरणमा मात्र सीमित छैन। एमालेले विगतको निर्वाचनबाट प्राप्त जनमतलाई कसरी बुझ्छ, आफ्ना कमजोरी सच्याउन कति इमानदार हुन्छ र बदलिँदो राजनीतिक चेतनासँग आफूलाई कति अनुकूल बनाउँछ भन्ने प्रश्न अझ महत्त्वपूर्ण छ।

आत्मसमीक्षा स्वीकार्नु मात्रै पर्याप्त छैन

बादलले विगतको निर्वाचनमा एमालेले प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी चिन्न नसकेको, आफ्ना कमजोरी बुझ्न नसकेको, आन्तरिक एकता कायम गर्न नसकेको र जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गर्न नसकेको स्वीकार गरेका छन्। यो स्वीकारोक्ति पार्टीभित्र सुधारको आवश्यकताबोध भएको संकेत हो।

तर राजनीतिक दलका लागि आत्मसमीक्षा दस्तावेजमा सीमित हुने विषय होइन। त्यसको प्रभाव संगठन सञ्चालन, नेतृत्व चयन, उम्मेदवार छनोट र जनताप्रतिको व्यवहारमा देखिनुपर्छ। विगतका कमजोरी पहिचान गरेर पनि व्यवहारमा परिवर्तन गर्न नसक्ने हो भने आत्मसमीक्षा औपचारिक कर्मकाण्डमा सीमित हुनेछ।

एमालेको चुनौती पनि यही हो। पार्टीको संगठनात्मक संरचना बलियो भए पनि संगठन र जनमतबीचको सम्बन्ध कमजोर हुँदै गएको अवस्थालाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन।

एकता : नेतृत्वको वरिपरि कि विचार र विधिको आधारमा?

बादलले आगामी निर्वाचनमा सफलता हासिल गर्न पार्टीभित्र एकता सुदृढ गर्नुपर्ने र नेतृत्वको वरिपरि एकताबद्ध हुनुपर्ने बताएका छन्। कुनै पनि राजनीतिक दलको सफलताका लागि आन्तरिक एकता आवश्यक हुन्छ। तर एकता भनेको फरक मतलाई निषेध गर्नु वा नेतृत्वको निर्णयलाई प्रश्नरहित स्वीकार गर्नु मात्र होइन।

स्वस्थ पार्टी एकता विचार, विधि, पारदर्शिता र सामूहिक निर्णय प्रक्रियामा आधारित हुनुपर्छ। नेतृत्वप्रति विश्वाससँगै नेतृत्वलाई प्रश्न गर्ने लोकतान्त्रिक अधिकार पनि सुरक्षित हुनुपर्छ। अन्यथा देखिने एकता निर्वाचनको समयमा मात्रै सक्रिय हुने र परिणामपछि पुनः गुटगत प्रतिस्पर्धामा परिणत हुने जोखिम रहन्छ।

एमालेले संगठनभित्रको असन्तुष्टि, पुस्तान्तरणको आवश्यकता र स्थानीय तहका कार्यकर्ताको भूमिकालाई गम्भीरतापूर्वक सम्बोधन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

बदलिँदो मतदाता र नयाँ राजनीतिक चुनौती

नेपालको राजनीतिमा पछिल्लो समय मतदाताको अपेक्षा बदलिएको छ। युवा पुस्ता परम्परागत राजनीतिक नाराभन्दा रोजगारी, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सेवा प्रवाह र परिणाममुखी नेतृत्व खोजिरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यमले राजनीतिक दलहरूको गतिविधिलाई तत्काल सार्वजनिक बहसमा ल्याउने अवस्था बनेको छ।

यस्तो परिवेशमा पुरानो संगठनात्मक शक्ति र राजनीतिक विरासत मात्र चुनाव जित्ने पर्याप्त आधार हुन सक्दैन। नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदयलाई केवल पपुलिज्मको संज्ञा दिएर अस्वीकार गर्नुको सट्टा तिनले उठाएका जनचासो र असन्तुष्टिको कारण बुझ्न आवश्यक छ।

जनताको असन्तुष्टिलाई राजनीतिक भाष्यले होइन, व्यवहारिक कामले सम्बोधन गर्न सक्नुपर्छ।

सुन जुको रणनीति र नेपाली राजनीतिको यथार्थ

बादलले चिनियाँ रणनीतिकार सुन जुको भनाइ उद्धृत गर्दै आफूलाई र प्रतिद्वन्द्वीलाई चिन्न सके हजारौँ लडाइँ जित्न सकिने बताएका छन्। यो रणनीतिक सन्देश निर्वाचन राजनीतिमा पनि सान्दर्भिक छ।

तर आफूलाई चिन्नु भनेको आफ्नो शक्ति मात्र गन्नु होइन, कमजोरी स्वीकार गर्नु पनि हो। प्रतिद्वन्द्वी चिन्नु भनेको उसको आलोचना गर्नु मात्र होइन, उसले जनताको विश्वास किन प्राप्त गरिरहेको छ भन्ने बुझ्नु पनि हो।

निर्वाचनमा रणनीति, संगठन र गठबन्धन महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। तथापि मतदाताको विश्वासभन्दा बलियो कुनै चुनावी रणनीति हुन सक्दैन।

स्थानीयदेखि राष्ट्रिय राजनीतिसम्मको परीक्षा

आगामी वर्ष स्थानीय तह, प्रदेश र राष्ट्रिय सभासहितका निर्वाचनका तयारीमा जुट्नुपर्ने बादलको भनाइले एमालेको चुनावी प्राथमिकता स्पष्ट पारेको छ। स्थानीय तहमा जनतासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क, विकास निर्माणमा प्रभावकारी भूमिका र सार्वजनिक सेवा प्रवाहप्रतिको जवाफदेहिता पार्टीको राजनीतिक आधार निर्माण गर्ने महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।

विशेषगरी स्थानीय नेतृत्वको कार्यसम्पादनले नै राष्ट्रिय राजनीतिमा पार्टीप्रतिको धारणा निर्माण गर्छ। गाउँ र नगरमा जनताले अनुभूति गर्ने परिवर्तनबिना राष्ट्रिय स्तरका राजनीतिक दाबी प्रभावकारी बन्न कठिन हुन्छ।

एमालेले पार्टी पुनर्निर्माण, राजनीतिक आन्दोलन, कानुनी संघर्ष र जनतासँग प्रत्यक्ष संवादलाई आफ्नो कार्यभारका रूपमा अघि सारेको छ। यी कार्यभारको सफलता तिनको कार्यान्वयनमा निर्भर हुनेछ।

निष्कर्ष : चुनाव जित्नेभन्दा विश्वास जित्ने चुनौती ठूलो

आगामी निर्वाचन एमालेका लागि संगठनात्मक शक्ति प्रदर्शन गर्ने अवसर मात्र होइन, आफ्नो राजनीतिक औचित्य पुनःस्थापित गर्ने परीक्षा पनि हो। पार्टीले विगतका कमजोरी सच्याउने, नेतृत्वमा उत्तरदायित्व बढाउने, नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने र जनताका वास्तविक समस्यालाई प्राथमिकतामा राख्ने हो भने पुनरागमनको सम्भावना रहन्छ।

तर राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीलाई कमजोर देखाएर वा आफ्नो संगठनलाई बलियो ठानेर मात्रै निर्वाचन जितिँदैन। लोकतन्त्रमा अन्तिम निर्णय जनताको मतले गर्छ।

त्यसैले एमालेका लागि अहिलेको मूल प्रश्न आगामी निर्वाचनमा कसलाई पराजित गर्ने भन्ने होइन, जनताको विश्वास कसरी पुनः प्राप्त गर्ने भन्ने हो। निर्वाचनको विजय मतपेटिकामा देखिन्छ, तर त्यसको आधार जनताको मनमा निर्माण हुन्छ।