बालेनको भारत भ्रमण : कूटनीतिक सम्बन्धसँगै आर्थिक साझेदारीको नयाँ ढोका
२०८३ मंसिर ५, शुक्रबार १४:३०
५२ उद्योगी–व्यवसायीको सहभागिताले निजी क्षेत्रको अपेक्षा र लगानीको सम्भावना उजागर
विराटपाटी समाचार विश्लेषण
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारतको राजकीय भ्रमणलाई केवल औपचारिक कूटनीतिक यात्राका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो भ्रमण नेपाल–भारत सम्बन्धलाई नयाँ आर्थिक उचाइमा पुर्याउने अवसर पनि हो। विशेषगरी प्रधानमन्त्रीसँगै ५२ जना उद्योगी तथा व्यवसायीको सहभागिताले यस भ्रमणलाई राजनीतिक भेटघाटभन्दा माथि उठाएर आर्थिक सहकार्य र लगानी विस्तारको सम्भावनासँग जोडेको छ।
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ, नेपाल उद्योग परिसंघ, नेपाल चेम्बर अफ कमर्सदेखि ऊर्जा, निर्माण, पर्यटन, सूचना प्रविधि, औषधि उत्पादन, निर्यात र अटोमोबाइल क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको सहभागिताले नेपालको निजी क्षेत्र भारतसँगको आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गर्न इच्छुक रहेको संकेत गर्छ।
यस भ्रमणमा सहभागी व्यवसायीहरूको विविधता आफैँमा अर्थपूर्ण छ। ऊर्जा क्षेत्रमा विद्युत् व्यापार र पूर्वाधार विकास, पर्यटन क्षेत्रमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन, सूचना प्रविधिमा डिजिटल साझेदारी, औषधि क्षेत्रमा उत्पादन तथा प्रविधि हस्तान्तरण र निर्यात क्षेत्रमा नेपाली वस्तुको भारतीय बजार विस्तारका सम्भावना छन्।
नेपाल र भारतबीच भौगोलिक निकटता, खुला सीमा, सांस्कृतिक सम्बन्ध र लामो समयदेखिको व्यापारिक साझेदारी छ। तर यी अनुकूलताका बाबजुद नेपालको भारतसँगको व्यापार घाटा, सीमित औद्योगिक उत्पादन, कमजोर निर्यात क्षमता र लगानीमैत्री वातावरणको अभाव चुनौतीका रूपमा छन्। त्यसैले अब सम्बन्धलाई परम्परागत व्यापारमा मात्र सीमित नराखी उत्पादन, प्रविधि, लगानी र रोजगारी सिर्जनासँग जोड्न आवश्यक छ।
प्रधानमन्त्री बालेनको भ्रमणले अर्को महत्त्वपूर्ण सन्देश पनि दिएको छ। राजनीतिक नेतृत्व र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्यबिना आर्थिक रूपान्तरण सम्भव छैन। सरकारले नीतिगत सहजीकरण गर्ने र निजी क्षेत्रले लगानी तथा उद्यमशीलता विस्तार गर्ने वातावरण बनेमा नेपालले भारतीय बजारबाट ठूलो लाभ लिन सक्छ।
विशेषगरी कोशी प्रदेशका लागि यो भ्रमणको महत्त्व अझ बढी छ। भारतसँग जोडिएको पूर्वी नेपालको भौगोलिक अवस्थिति, विराटनगरको औद्योगिक आधार, जोगबनी नाका, कृषि उत्पादन, स्वास्थ्य सेवा, पर्यटन र साना तथा मझौला उद्योगको सम्भावनालाई क्षेत्रीय आर्थिक सहकार्यसँग जोड्न सकिन्छ। विराटनगर–जोगबनी औद्योगिक तथा व्यापारिक करिडोरलाई थप व्यवस्थित बनाउने, सीमा व्यापारको लागत घटाउने र नेपाली उत्पादनलाई भारतीय बजारसम्म पुर्याउने विषय प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ।
त्यसैगरी स्वास्थ्य, शिक्षा र पर्यटन क्षेत्रमा पनि नेपाल–भारत साझेदारीको सम्भावना ठूलो छ। भारतीय अस्पताल तथा शैक्षिक संस्थासँग प्रविधि, विशेषज्ञ सेवा र लगानी साझेदारी विस्तार गर्न सके नेपालमै गुणस्तरीय सेवा विकास गर्न सकिन्छ। यसले उपचार र अध्ययनका लागि विदेशिने नेपालीको संख्या घटाउनसमेत योगदान पुर्याउन सक्छ।
तर भ्रमणको सफलता सहभागीहरूको सङ्ख्या वा सम्पन्न हुने सम्झौताले मात्र मापन हुँदैन। सम्झौता कार्यान्वयन, लगानीको वास्तविक प्रवाह, नेपाली उत्पादनको निर्यात वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र सीमावर्ती क्षेत्रको आर्थिक विकासले यसको परिणाम निर्धारण गर्नेछ।
प्रधानमन्त्री बालेनका लागि यो भ्रमण आफ्नो नेतृत्वको आर्थिक दृष्टिकोण प्रमाणित गर्ने अवसर पनि हो। ५२ जना उद्योगी व्यवसायीको सहभागिता उत्साहजनक सुरुवात हो, तर त्यसलाई परिणाममुखी बनाउन स्पष्ट कार्ययोजना, समयसीमा र नियमित अनुगमन आवश्यक छ।
अन्ततः नेपाल–भारत सम्बन्ध अब सद्भाव र परम्परागत मित्रताको सीमाभन्दा माथि उठेर समान लाभ, सम्मान र आर्थिक समृद्धिको साझेदारीमा रूपान्तरण हुनुपर्छ। बालेनको भारत भ्रमणले त्यस दिशामा ठोस आधार तयार गर्न सके यो यात्रा नेपालको आर्थिक भविष्यका लागि महत्त्वपूर्ण उपलब्धि बन्न सक्छ।
सम्बन्ध राम्रो हुनु मात्र पर्याप्त छैन, त्यस सम्बन्धबाट देशले आर्थिक लाभ लिन सक्नु नै वास्तविक कूटनीतिक सफलता हो।




