जुवाडे देवकोटा

प्रजापति ब्रह्माले महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटालाई कविता औ निबन्ध लेख्न, खसीको मासु खान, रसबरी तथा लालमोहन खान, “फूलमार” एवम् विलायती ब्र्यान्ड 𝘾𝙧𝙖𝙫𝙚𝙣 𝘼 चुरोट पिउन र अङ्ग्रेजीमा धुँवाधार भाषण गर्नका लागि मात्रै सृष्टि गरेका थिएनन्।

बल्कि जूवा (कौडा, पासा, तास आदि) खेल्नका लागि पनि सृष्टि गरेका थिए।

विक्रमाब्द १९६६ कार्तिक २७ गते शुक्रवार लक्ष्मीपूजाका दिन राति ९ बजेर ५४ मिनिट जाँदा जन्मेका देवकोटा जूवा खेल्नमा रिपु थिए।

पासा खेल्नमा औधी सिपालु देवकोटा साह्रै उत्साहसाथ आफ्ना तिघ्रा पिटेर पासा खेल्थे।

एकपल्ट उनले पासा खेल्दाखेरि आफूसँग भएका जम्मै पैसा हारेपछि आफ्नो कलम थापेर पनि पासा खेले।

अनि आफ्नो कलम पनि हारेपछि उनी रातो मुख लाउँदै घर फर्किए।

देवकोटा पासा खेल्दाखेल्दै पनि कविता रच्न सक्थे।

२००३ सालमा भक्तपुरस्थित श्री पद्म हाइ स्कूलका विद्यार्थीलाई एउटा वन्दनागीत चाहियो।

देवकोटालाई भेट्न काठमाडौँ आएका उक्त स्कूलका मास्टर भवानीप्रसाद मिश्रले देवकोटालाई घरमा नभेटेपछि देवकोटाले पासा खेल्ने सबै अखाड़ा चहारे।

बल्लतल्ल डिल्लीबजारको एउटा घरमा मिश्रले देवकोटालाई पासा खेल्दै गरेको अवस्थामा फेला पारे।

मिश्रले देवकोटालाई आफू भक्तपुरबाट काठमाडौँ आउनुको उद्देश्य बताए।

तत्पश्चात् देवकोटाले पासा खेल्दै सरस्वतीको वन्दनागीत भन्दै गए।

र मिश्रले उक्त वन्दनागीत लेख्दै गए।

श्री पद्म हाइ स्कूलका विद्यार्थीका लागि देवकोटारचित त्यही प्रार्थनागीत अद्यावधि कायम छ।

तास पनि मनपसंद खेल थियो देवकोटाको।

र कौडा भनेपछि त हुरुक्कै हुन्थे उनी।

दशैँ र तिहारमा रातरातभर नसुतीकन कौडा खेल्ने बानी थियो उनको।

झन् तिहारका तीन दिन औ तीन रात त उनी घरबार नै त्यागी कौडाकै खालमा जमेर बस्थे।

त्यति बेला डिल्लीबजारस्थित चारखाल अड्डानजिक कौडाको ठूलो खाल हुन्थ्यो।

(हालको डिल्लीबजारस्थित चारखाल अड्डा उतिखेरको ४ वटा जूवाका खाल बस्ने थलो थियो।)

देवकोटा त्यै खालमा खेल्थे।

कौडामा उनको मन पर्ने दाउ छक्का थियो।

१६ वटा कौडा भुइँमा खस्नेबित्तिकै उनी ६ वटा कौडा ठाडा पार्थे र “मार्रा जूवा” भन्दै चिच्याई बुरुक्क उफ्रन्थे अनि मुड्कीले आफ्ना छाती पिट्थे।

जूवा खेल्दा देवकोटा हारे भने पनि साथमा बाँकी रहेका पैसा हरौरीका रूपमा बाँडिदिन्थे।

तर देवकोटाले प्राय: जूवा जित्थे।

उनले एकबाजि खालमा बसेका बेला एक मोहर (पचास पैसाको सिक्का) -को खेलबाट सुरु गरी पन्चानब्बे रुपियाँसम्म जिते।

उनले जूवा जितेपछि उनीसँग जितौरी माग्न च्याँखेहरू झुम्मिन्थे।

जूवाको खालमा बसेका तमाम च्याँखेहरूलाई जितौरी बाँडीवरी साथमा बाँकी रहेका पैसा लिई घर फर्किरहेका देवकोटासँग बाटाभरि सबैले जितौरी माग्थे।

अनि तिनीहरूलाई पनि जितौरी बाँड्दैबाँड्दै रित्तो गोजीसहित उनी घर पुग्थे।

हुनत कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्याल पनि जूवाका शौकीन थिए।

तर जितौरी बाँड्नमा पौड्याल त्यति उदार थिएनन्, जति उदार देवकोटा थिए।

जूवासँग देवकोटाको यस्तो लभ परेको थियो कि जूवाबारे उनले अङ्ग्रेजीमा 𝙊𝙪𝙧 𝙄𝙣𝙙𝙤𝙤𝙧 𝙂𝙖𝙢𝙚𝙨 नामक एउटा निबन्ध नै लेखे।

जसमा उनी भन्छन् :

(नेपालीमा भावानुवाद)

“मानिसले आफ्नो मन बहलाउनलाई गर्ने खेलबाडहरूमध्ये सबैभन्दा रोचक … खेल जूवा हो। यसमा व्यक्तिगत जीवनसँग मिसिएको एउटा मोहनी हुन्छ, जुन सबै खेलमा पाइन्न। … यसले अरू चिजलाईभन्दा हृदयलाई ज्यादा छुन्छ। हार्दिक भावहरू परिवर्तन गराउनु नै यसको लक्षण हो।”

(लेखक राजन न्याैपानेका निजी विचार हुन् )